Υπάρχουν κάποιες στρατιωτικές αποφάσεις που περνούν σχεδόν απαρατήρητες όταν συμβαίνουν, αλλά χρόνια μετά συνεχίζουν να δημιουργούν ερωτήματα. Και μία από αυτές αφορά κάτι που αν είχε προχωρήσει, ίσως σήμερα να είχε αλλάξει σημαντικά τις δυνατότητες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων στον αέρα και κυρίως στην επιτήρηση.

Τουρκία: «Εμείς κάναμε έλεγχο, εσείς παραβιάσατε τον αέρα μας!»

Γυρνάμε πίσω στο 2021. Εκείνη την περίοδο άρχισαν να κυκλοφορούν πληροφορίες και σενάρια ότι η Ελλάδα εξετάζει σοβαρά την απόκτηση έως και 20 αμερικανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών MQ-9 Reaper. Μιλάμε για ένα από τα πιο γνωστά και πιο ισχυρά UAV στον κόσμο, ένα σύστημα που έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα από τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αποστολές επιτήρησης, αναγνώρισης αλλά και κρούσης.

Ο Ερντογάν έδωσε στη Χαμάς το πράσινο φως για τρομοκρατικό χτύπημα σε ισραηλινό κρουαζιερόπλοιο στην ελληνική επικράτεια;

Το ενδιαφέρον της υπόθεσης όμως δεν ήταν μόνο το ίδιο το αεροσκάφος. Το μεγάλο θέμα ήταν ότι εκείνη την περίοδο οι Αμερικανοί σχεδίαζαν σταδιακά την απόσυρση ορισμένων παλαιότερων MQ-9, καθώς προχωρούσαν σε αναδιοργάνωση του στόλου τους και σε νέες επενδύσεις. Έτσι εμφανίστηκαν φήμες ότι κάποια από αυτά ίσως μπορούσαν να διατεθούν σε συμμάχους.

Και κάπου εκεί ξεκίνησε η μεγάλη συζήτηση στην Ελλάδα.

Θα μπορούσε η χώρα μας να αποκτήσει έναν τεράστιο στόλο προηγμένων drones; Θα ήταν δωρεάν παραχώρηση; Θα δινόταν σε χαμηλή τιμή; Ή τελικά το κόστος θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από όσο φαινόταν;

Παρότι ποτέ δεν υπήρξε δημόσια επιβεβαίωση ότι υπήρχε τελική επίσημη πρόταση δωρεάν μεταβίβασης, η συζήτηση πήρε μεγάλες διαστάσεις. Για πολλούς αναλυτές, ακόμα και η πιθανότητα να αποκτήσει η Ελλάδα τέτοιες πλατφόρμες θεωρήθηκε τεράστια ευκαιρία.

Τελικά όμως δεν προχώρησε τίποτα.

Γιατί;

Γιατί παραιτούνται οι Έλληνες στρατιωτικοί

Τι Ακριβώς Συνέβη

Για να καταλάβουμε την υπόθεση πρέπει πρώτα να δούμε το γενικό πλαίσιο της εποχής.

Το 2021 η Ελλάδα βρισκόταν ήδη σε μια περίοδο μεγάλου εξοπλιστικού εκσυγχρονισμού. Είχαν ξεκινήσει προγράμματα όπως τα Rafale, γινόταν συζήτηση για νέες φρεγάτες, ενώ υπήρχε αυξημένο ενδιαφέρον για τεχνολογίες επιτήρησης και δικτυοκεντρικού πολέμου.

Τουρκική πρόκληση σε Δένδια και Γάλλους – Περιμένουν την απάντηση της ΕΕ

Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με drones είχε αρχίσει να αλλάζει τον τρόπο που οι χώρες βλέπουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, στον Καύκασο και αργότερα στην Ουκρανία έδειξαν ότι τα UAV μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο.

Το MQ-9 Reaper βρισκόταν ήδη στο επίκεντρο αυτής της νέας πραγματικότητας.

Οι πληροφορίες που κυκλοφόρησαν τότε υποστήριζαν ότι εξεταζόταν η πιθανότητα να αποκτηθούν μέχρι και 20 αεροσκάφη. Ένας τέτοιος αριθμός θα αποτελούσε άλμα τεράστιας κλίμακας για την Ελλάδα.

Αν το δούμε ψυχρά, ένα τόσο μεγάλο πρόγραμμα θα δημιουργούσε για πρώτη φορά δυνατότητα συνεχούς επιτήρησης μεγάλων περιοχών του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου και κρίσιμων θαλάσσιων διαδρομών.

Παράλληλα θα μείωνε την ανάγκη να σηκώνονται συνεχώς επανδρωμένα μέσα για αποστολές παρακολούθησης.

Όμως η πραγματικότητα στους εξοπλισμούς δεν είναι ποτέ τόσο απλή όσο ακούγεται.

Γιατί ακόμα και αν κάποιος σου δώσει δωρεάν ένα προηγμένο οπλικό σύστημα, το πραγματικό κόστος συνήθως ξεκινάει μετά.

Γιατί δεν τα Πήραμε

Αυτό είναι το βασικό ερώτημα.

Η πιο λογική εξήγηση δεν είναι ότι η Ελλάδα απέρριψε ένα «δωρεάν δώρο». Πιθανότερα το συνολικό πακέτο δεν ήταν τόσο εύκολο όσο παρουσιαζόταν.

Πρώτος λόγος ήταν το κόστος υποστήριξης.

Ένα MQ-9 δεν είναι ένα drone που απλά προσγειώνεται σε μια βάση και ξεκινάει να πετάει. Χρειάζεται σταθμούς ελέγχου, δορυφορικές επικοινωνίες, υποδομές, ανταλλακτικά, εξειδικευμένο προσωπικό, εκπαίδευση χειριστών και τεχνικών.

Όλα αυτά κοστίζουν εκατοντάδες εκατομμύρια σε βάθος χρόνου.

Δεύτερος λόγος ήταν οι επιχειρησιακές προτεραιότητες.

Εκείνη την περίοδο η χώρα είχε ήδη δεσμεύσει τεράστιους πόρους για αεροπορικά και ναυτικά προγράμματα. Η Πολεμική Αεροπορία έδινε προτεραιότητα στην αναβάθμιση των μαχητικών και στην απόκτηση νέων δυνατοτήτων υψηλής έντασης.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δημιουργία ενός τελείως νέου στόλου μεγάλων UAV ίσως δεν θεωρήθηκε άμεση ανάγκη.

Τρίτος λόγος ήταν το μοντέλο χρήσης.

Η Ελλάδα ήδη αξιοποιούσε άλλες λύσεις επιτήρησης και είχε ξεκινήσει να εξετάζει διαφορετικές προσεγγίσεις στα μη επανδρωμένα συστήματα, συμπεριλαμβανομένων μικρότερων ή πιο εξειδικευμένων πλατφορμών.

Επίσης υπάρχει και ένας πρακτικός παράγοντας.

Είκοσι MQ-9 είναι τεράστιος αριθμός για τα ελληνικά δεδομένα.

Δεν αρκεί να τα αποκτήσεις. Πρέπει να τα διατηρείς επιχειρησιακά, να έχεις προσωπικό, να σχεδιάσεις δόγμα χρήσης και να ενσωματώσεις όλα αυτά στις υπάρχουσες δομές.

Ουσιαστικά θα δημιουργούσες έναν νέο κλάδο επιχειρήσεων.

Άρα το ερώτημα ίσως δεν ήταν «γιατί δεν πήραμε δωρεάν τα Reaper».

Το πραγματικό ερώτημα ίσως ήταν αν η Ελλάδα ήταν έτοιμη εκείνη τη στιγμή να επενδύσει σε όλο το οικοσύστημα που απαιτούσαν.

BrahMos: «Game changer» η απόκτησή του από την Κύπρο

Τι θα Κερδίζαμε αν τα Παίρναμε

Τώρα πάμε στο πιο ενδιαφέρον κομμάτι.

Τι ακριβώς είναι το MQ-9 Reaper;

Πρόκειται για ένα μεγάλο μη επανδρωμένο αεροσκάφος με μήκος περίπου 11 μέτρα και άνοιγμα πτερύγων περίπου 20 μέτρα.

Η μέγιστη ταχύτητά του φτάνει περίπου τα 480 χιλιόμετρα την ώρα.

Το επιχειρησιακό του ύψος ξεπερνά τα 15.000 μέτρα.

Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό όμως είναι η αυτονομία.

Ανάλογα με τη διαμόρφωση μπορεί να παραμένει στον αέρα πάνω από 24 ώρες.

Αυτό αλλάζει εντελώς το παιχνίδι.

Ένα επανδρωμένο μαχητικό δεν μπορεί να κάνει επιτήρηση για τόσο μεγάλα χρονικά διαστήματα χωρίς τεράστιο κόστος.

Το MQ-9 διαθέτει προηγμένους αισθητήρες, ηλεκτροπτικά συστήματα, υπέρυθρες κάμερες, δυνατότητες συλλογής πληροφοριών και σύνδεση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.

Σε οπλισμένη έκδοση μπορεί να μεταφέρει πυραύλους και κατευθυνόμενες βόμβες, αν και σε ένα ελληνικό σενάριο πιθανότερα θα χρησιμοποιούνταν κυρίως ως πλατφόρμα επιτήρησης.

Φανταστείτε τώρα ένα υποθετικό σενάριο.

Μόνιμη επιτήρηση στο Ανατολικό Αιγαίο.

Παρακολούθηση θαλάσσιων περιοχών επί ώρες.

Συλλογή δεδομένων χωρίς να απαιτείται συνεχής απογείωση μαχητικών.

Υποστήριξη ναυτικών μονάδων.

Έλεγχος μεγάλων αποστάσεων στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εικόνα που θα αποκτούσε η Ελλάδα θα ήταν πολύ διαφορετική.

Από την άλλη πλευρά, πρέπει να θυμόμαστε κάτι σημαντικό.

Κανένα σύστημα μόνο του δεν αλλάζει την ισορροπία.

Τα drones είναι πολλαπλασιαστές ισχύος. Δουλεύουν καλύτερα όταν συνδέονται με αεροσκάφη, ραντάρ, πλοία και δίκτυα διοίκησης.

Άρα ακόμα και αν αποκτούσαμε τα MQ-9, θα ήταν ένα κομμάτι ενός πολύ μεγαλύτερου παζλ.

Και τελικά ίσως αυτό να εξηγεί γιατί η υπόθεση δεν προχώρησε ποτέ.

Όχι επειδή το σύστημα δεν ήταν καλό.

Αλλά επειδή στους εξοπλισμούς η πραγματική ερώτηση δεν είναι ποτέ μόνο «πόσο κοστίζει να αγοράσεις κάτι».

Η πραγματική ερώτηση είναι «πόσο κοστίζει να το χρησιμοποιείς σωστά για τα επόμενα 20 χρόνια».

Και εκεί πολλές φορές κρίνονται όλα.