Την ανάγκη της πλήρους εφαρμογής της Συμφωνίας των Παρισίων του 2015, της επιτάχυνσης της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και της ενίσχυσης της διεθνούς συνεργασίας υπογραμμίζει ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, στο πλαίσιο της 31ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), στην Αττάλεια της Τουρκίας.

Ο υπουργός, με δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ επαναβεβαιώνει την προσήλωση της Ελλάδας στον στόχο περιορισμού της υπερθέρμανσης στον 1,5°C, αναδεικνύει τη σημασία του εξηλεκτρισμού και των ΑΠΕ και χαιρετίζει τη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας, παρά τις απόπειρες αποκλεισμού της από τους διοργανωτές.

Ειδικότερα, ο κ. Παπασταύρου δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «Η Ελλάδα συμμετέχει στην COP31 στην Αττάλεια με σαφή προσήλωση στην πλήρη εφαρμογή των δεσμεύσεων που έχουν αναληφθεί στο πλαίσιο της Συμφωνίας των Παρισίων και χαιρετίζει την αυτονόητη συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας με την αλληλεγγύη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, παρά τις απόπειρες των διοργανωτών να την αποκλείσουν.

Παραμένουμε σταθερά προσηλωμένοι στον στόχο του περιορισμού της αύξησης της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5°C. Για να τον πετύχουμε, απαιτείται όλες οι χώρες, και εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να εντείνουν τις προσπάθειές τους και να επιταχύνουν τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

Η κλιματική αλλαγή δεν γνωρίζει σύνορα και η αντιμετώπισή της προϋποθέτει συλλογική προσπάθεια και ουσιαστική συμβολή από όλους. Ο εξηλεκτρισμός, σε συνδυασμό με την περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, είναι καθοριστικός για τη δημιουργία ενός καθαρότερου και πιο βιώσιμου ενεργειακού συστήματος, που λαμβάνει υπόψη την κοινωνική συνοχή και την ανταγωνιστικότητα, ώστε στη νέα εποχή να μη μείνει κανείς πίσω.

Η πολυμερής συνεργασία πρέπει να συνεχιστεί και να ενισχυθεί, με οδηγό την επιστήμη, τον ρεαλισμό και τη συλλογική ευθύνη. Και με κοινό σημείο αναφοράς τους στόχους της Συμφωνίας των Παρισίων, ώστε να διαφυλάξουμε το μέλλον του πλανήτη και των επόμενων γενεών».

Η ελληνική πρόοδος στην ενεργειακή μετάβαση

Η Ελλάδα προβάλλει στην COP31 την πρόοδό της στην ενεργειακή μετάβαση και στην επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων. Για το ΥΠΕΝ από το 2019 αποτελεί πολιτική προτεραιότητα η αξιοποίηση εγχώριων ενεργειακών πηγών, με διαφοροποιημένο μείγμα και αξιοποίηση του ηλιακού, αιολικού και υδροηλεκτρικού δυναμικού.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ελληνικού σχεδιασμού, η χρήση λιγνίτη έχει μειωθεί κατά 90% έναντι του 2005, ενώ πάνω από το ήμισυ της ηλεκτρικής ενέργειας προέρχεται από ήλιο και άνεμο. Η Ελλάδα κατατάσσεται τρίτη διεθνώς στη συμμετοχή της ηλιακής ενέργειας και ένατη στην αιολική στο ενεργειακό της μείγμα.

Η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ ανέρχεται σε 18 GW, έναντι 6,3 GW το 2019, σχεδόν τριπλασιαζόμενη σε επτά χρόνια, ενώ από το 2024 η χώρα έχει καταστεί καθαρός εξαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας.

Παράλληλα, επιταχύνονται οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών με την ηπειρωτική χώρα, περιορίζοντας την εξάρτηση από ρυπογόνο ηλεκτροπαραγωγή και το επιπλέον κόστος που επιμερίζεται στους λογαριασμούς των νοικοκυριών.

Θαλάσσια προστασία και περιβαλλοντικές παρεμβάσεις

Η Ελλάδα προβάλλει επίσης την πρόοδό της στη θαλάσσια προστασία. Σημειώνεται ότι έχει κατατεθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου Ι – Νότιες Κυκλάδες, ενώ εγκρίθηκε η Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη για τα Ιόνια Νησιά, ολοκληρώνοντας τις απαιτούμενες μελέτες και επιτρέποντας την προετοιμασία του αντίστοιχου Προεδρικού Διατάγματος.

Πλέον, το 77,5% της συνολικής έκτασης του Δικτύου Natura 2000 καλύπτεται από εγκεκριμένες Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες.

Επιπλέον, θεσμοθετήθηκαν ειδικά καθεστώτα προστασίας για Αμοργό και Γυάρο, ολοκληρώθηκε η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα και δημοσιεύτηκαν τα τρία Εθνικά Χωροταξικά Πλαίσια για ΑΠΕ, τουρισμό και βιομηχανία, θέτοντας αυστηρούς κανόνες στην ανθρώπινη δραστηριότητα με στόχο την περιβαλλοντική προστασία.

COP31: Από τις δεσμεύσεις στην πράξη

Κεντρικός στόχος της Διάσκεψης είναι η ενίσχυση της πολυμερούς συνεργασίας και η εφαρμογή της Συμφωνίας των Παρισίων, με απτή πρόοδο στις υφιστάμενες δεσμεύσεις και μεγαλύτερη κλιματική φιλοδοξία.

Βασικές ευρωπαϊκές προτεραιότητες αποτελούν η διατήρηση του στόχου του 1,5°C, η ταχεία μείωση των εκπομπών μέσω εξηλεκτρισμού και επιτάχυνσης των ΑΠΕ, ο τερματισμός και η αναστροφή της αποψίλωσης έως το 2030, η προώθηση της κυκλικής βιοοικονομίας και η αναγνώριση της IPCC ως βασικής πηγής επιστημονικής γνώσης.

Οι νέες εθνικές δεσμεύσεις πρέπει να καλύπτουν ολόκληρη την οικονομία και όλα τα αέρια του θερμοκηπίου, να ευθυγραμμίζονται με τον στόχο του 1,5°C και να χαρακτηρίζονται από διαφάνεια και αξιοπιστία στον υπολογισμό τους. Η μετάβαση προς μηδενικές εκπομπές πρέπει να είναι δίκαιη και κοινωνικά αποδεκτή.

Παράλληλα, επιδιώκεται η ενίσχυση της προσαρμογής και της ανθεκτικότητας, με ενσωμάτωση της εκτίμησης κινδύνου σε όλους τους τομείς και μεγαλύτερη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα.

Τα έξι κρίσιμα μέτωπα των διαπραγματεύσεων

Το μέλλον των ορυκτών καυσίμων

Κεντρική αντιπαράθεση αποτελεί η ενδεχόμενη συμπερίληψη σαφούς αναφοράς και συγκεκριμένης πορείας απομάκρυνσης από όλα τα ορυκτά καύσιμα. Μεγάλοι παραγωγοί και καταναλωτές αντιστέκονται σε δεσμευτικές διατυπώσεις, ενώ άλλες χώρες ζητούν συγκεκριμένα βήματα. Η ΕΕ έχει λειάνει σημαντικά την αρχική της θέση υπέρ δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος κατά την τελευταία διετία και εκτιμάται ότι τέτοιο χρονοδιάγραμμα δεν θα περιληφθεί στην τελική απόφαση.

Εξηλεκτρισμός και καθαρή ενέργεια

Προωθείται η αύξηση της συμμετοχής της ηλεκτρικής ενέργειας στην τελική κατανάλωση. Ωστόσο, η πρόταση δεν απαιτεί η πρόσθετη ηλεκτροπαραγωγή να προέρχεται από ΑΠΕ. Η διαφωνία αφορά το κατά πόσο αρκεί ο εξηλεκτρισμός ή πρέπει να συνδεθεί ρητά με καθαρές πηγές και απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.

Κλιματική χρηματοδότηση

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο στόχος κινητοποίησης τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων ετησίως έως το 2035 και η βελτίωση της πρόσβασης των αναπτυσσόμενων χωρών στους πόρους.

Η ΕΕ επιδιώκει διεύρυνση των συνεισφερόντων, συμπεριλαμβανομένων εύρωστων πετρελαιοπαραγωγών χωρών και αναδυόμενων οικονομιών, μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία και διοχέτευση των πόρων κατά προτεραιότητα στις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και τα μικρά νησιωτικά κράτη. Συνδέει επίσης την ενίσχυση της χρηματοδότησης με φιλόδοξους στόχους μείωσης εκπομπών.

Αντίθετα, αναπτυσσόμενες χώρες ζητούν υλοποίηση των χρηματοδοτικών δεσμεύσεων, αποφεύγοντας αυστηρούς πρόσθετους κανόνες διαφάνειας και χρήσης των πόρων, ενώ εκφράζουν φόβους ότι φιλόδοξες δεσμεύσεις θα περιορίσουν τις αναπτυξιακές δυνατότητές τους.

Προσαρμογή, απώλειες και ζημιές

Παραμένουν ανοιχτά τα ζητήματα υλοποίησης και μέτρησης του τριπλασιασμού της χρηματοδότησης προσαρμογής και της προέλευσης των πόρων. Διαφωνίες καταγράφονται επίσης για την καθοδήγηση και χρηματοδότηση του Ταμείου Απωλειών και Ζημιών και την ταχεία πρόσβαση σε βοήθεια μετά από καταστροφές, καθώς αναπτυσσόμενες χώρες επιθυμούν να αποφύγουν δεσμευτικούς κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας.

Εθνικές δεσμεύσεις μείωσης εκπομπών

Η ΕΕ, μικρά νησιωτικά κράτη και λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες ζητούν μεγαλύτερες μειώσεις εκπομπών. Αντίθετα, η ομάδα των αναπτυσσόμενων χωρών επιμένει στον εθνικά καθοριζόμενο χαρακτήρα των δεσμεύσεων και αντιτίθεται σε νέους τομεακούς στόχους.

Επιστημονική τεκμηρίωση

Διαφωνίες υπάρχουν για το χρονοδιάγραμμα των νέων εκθέσεων της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC). Η ΕΕ και ευάλωτες χώρες ζητούν έγκαιρη δημοσίευση, ώστε να αξιοποιηθούν στον επόμενο παγκόσμιο απολογισμό της κλιματικής δράσης, ενώ άλλες υποστηρίζουν μεταγενέστερο χρονοδιάγραμμα.

Το κεντρικό διακύβευμα της COP31 παραμένει ο συνδυασμός ταχύτερης μείωσης των εκπομπών, επαρκούς χρηματοδότησης και δίκαιης κατανομής των ευθυνών, χωρίς να θεωρηθεί ότι περιορίζονται οι αναπτυξιακές επιλογές των χωρών. Η δυνατότητα επίτευξης αυτής της ισορροπίας θα κρίνει κατά πόσο η Διάσκεψη θα επιτύχει ουσιαστική μετάβαση από τις δεσμεύσεις στην πράξη.