Στις 14 Νοεμβρίου 1969, η δεύτερη επανδρωμένη αποστολή προσελήνωσης παραλίγο να διακοπεί πριν καν φτάσει σε τροχιά. Πενήντα επτά χρόνια αργότερα, τα αρχεία της NASA αποκαλύπτουν πώς ένας μηχανικός και μια ασυνήθιστη εντολή απέτρεψαν την αποτυχία.
Ο πύραυλος Saturn V είχε μόλις απογειωθεί από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της Φλόριντα, όταν οι οθόνες στο κέντρο ελέγχου του Χιούστον άρχισαν να εμφανίζουν ανεξήγητες ενδείξεις. Οι αστροναύτες του Apollo 12 είδαν προειδοποιητικές λυχνίες να ανάβουν σχεδόν ταυτόχρονα, ενώ τα ηλεκτρικά συστήματα του διαστημοπλοίου παρουσίαζαν σοβαρές δυσλειτουργίες. Μέσα σε λιγότερο από ένα λεπτό, η NASA βρισκόταν αντιμέτωπη με ένα περιστατικό που θα μπορούσε να οδηγήσει στη ματαίωση της αποστολής.
Ήταν 14 Νοεμβρίου 1969, μόλις τέσσερις μήνες μετά την ιστορική προσελήνωση του Apollo 11. Στο διαστημόπλοιο επέβαιναν ο κυβερνήτης Τσαρλς «Πιτ» Κόνραντ, ο Ρίτσαρντ Γκόρντον και ο Άλαν Μπιν, με προορισμό τη Σελήνη. Η εκτόξευση πραγματοποιήθηκε στις 11:22 το πρωί, τοπική ώρα, παρά τις βροχοπτώσεις και τα πυκνά σύννεφα πάνω από τη Φλόριντα.
Στα 36,5 δευτερόλεπτα της πτήσης σημειώθηκε η πρώτη ηλεκτρική εκκένωση. Ένας κεραυνός διαπέρασε το σύστημα πυραύλου και διαστημοπλοίου, προκαλώντας την προσωρινή αποσύνδεση των τριών κυψελών καυσίμου και εκτεταμένες διαταραχές στα όργανα. Στα 52 δευτερόλεπτα ακολούθησε δεύτερος κεραυνός, επηρεάζοντας επιπλέον το σύστημα πλοήγησης.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο χτυπήματα ήταν μόλις 15,5 δευτερόλεπτα.
Η εντολή που κανείς δεν περίμενε
Στο Χιούστον, οι ελεγκτές πτήσης δυσκολεύονταν να κατανοήσουν τι συνέβαινε. Οι πληροφορίες που έφταναν από το διαστημόπλοιο δεν ήταν πλέον αξιόπιστες, παρότι ο Saturn V συνέχιζε την άνοδό του και το δικό του σύστημα καθοδήγησης λειτουργούσε.
Τη λύση έδωσε ο νεαρός μηχανικός Τζον Άαρον, υπεύθυνος για την παρακολούθηση ηλεκτρικών συστημάτων και συστημάτων υποστήριξης ζωής. Αναγνωρίζοντας ένα ασυνήθιστο μοτίβο στις ενδείξεις, θυμήθηκε μια προηγούμενη δοκιμή κατά την οποία είχε αντιμετωπίσει παρόμοια συμπεριφορά του εξοπλισμού.
Η πρότασή του ήταν σύντομη: «SCE to AUX».
Η εντολή αφορούσε το σύστημα επεξεργασίας σημάτων του διαστημοπλοίου, το οποίο μπορούσε να λειτουργήσει από εναλλακτική τροφοδοσία όταν η κανονική τάση παρουσίαζε πρόβλημα. Η αλλαγή δεν ήταν γνώριμη στους περισσότερους ελεγκτές, ενώ αρχικά προκάλεσε απορία και στο πλήρωμα.
Ο Άλαν Μπιν, ωστόσο, εντόπισε τον διακόπτη και τον μετέφερε στη βοηθητική θέση. Οι ενδείξεις άρχισαν να επανέρχονται, επιτρέποντας στο κέντρο ελέγχου να αποκτήσει ξανά εικόνα της κατάστασης.
Η παρέμβαση δεν αποκατέστησε αυτομάτως κάθε σύστημα. Οι αστροναύτες και οι μηχανικοί χρειάστηκε να επαναφέρουν την τροφοδοσία και να πραγματοποιήσουν επιπλέον ελέγχους. Η κρίσιμη διαφορά ήταν ότι μπορούσαν πλέον να διαπιστώσουν τι λειτουργούσε και τι είχε επηρεαστεί.
Η αιτία που ανακάλυψε αργότερα η NASA
Η έρευνα που ακολούθησε αποκάλυψε ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του περιστατικού. Οι κεραυνοί πιθανότατα δεν θα είχαν δημιουργηθεί εκείνη τη στιγμή χωρίς τη διέλευση του ίδιου του πυραύλου.
Σύμφωνα με την τεχνική ανάλυση της NASA, ο Saturn V και η αγώγιμη διαδρομή που σχημάτιζαν τα καυσαέρια του κινητήρα του συνέβαλαν στην εκδήλωση ηλεκτρικών εκκενώσεων μέσα σε σύννεφα με ισχυρά ηλεκτρικά πεδία.
Οι μετεωρολογικές συνθήκες είχαν θεωρηθεί αποδεκτές με βάση τους τότε κανόνες εκτόξευσης, καθώς δεν είχε παρατηρηθεί έντονη κεραυνική δραστηριότητα στην περιοχή. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν, όμως, ότι ακόμη και χωρίς προηγούμενους κεραυνούς, ένα μεγάλο διαστημικό όχημα μπορούσε να προκαλέσει ηλεκτρική εκκένωση περνώντας μέσα από κατάλληλα φορτισμένα σύννεφα.
Η NASA τροποποίησε στη συνέχεια τους μετεωρολογικούς περιορισμούς των εκτοξεύσεων, ώστε να περιορίσει τον κίνδυνο επανάληψης ενός αντίστοιχου περιστατικού.
Από τους κεραυνούς στη δεύτερη προσελήνωση
Παρά την αναστάτωση, το Apollo 12 κατάφερε να μπει σε γήινη τροχιά. Οι εκτεταμένοι έλεγχοι δεν αποκάλυψαν προβλήματα που θα εμπόδιζαν τη συνέχιση του ταξιδιού, αν και η μεταγενέστερη διερεύνηση εντόπισε μόνιμη βλάβη σε εννέα μη κρίσιμους αισθητήρες.
Στις 19 Νοεμβρίου 1969, ο Κόνραντ και ο Μπιν προσεδαφίστηκαν με τη σεληνάκατο Intrepid στον Ωκεανό των Καταιγίδων, πραγματοποιώντας τη δεύτερη επιτυχημένη επανδρωμένη προσελήνωση στην ιστορία. Ο Γκόρντον παρέμεινε σε τροχιά γύρω από τη Σελήνη, στο σκάφος Yankee Clipper.
Οι δύο αστροναύτες εξερεύνησαν τη σεληνιακή επιφάνεια και πλησίασαν το μη επανδρωμένο Surveyor 3, που είχε προσεδαφιστεί εκεί το 1967. Αφαίρεσαν εξαρτήματά του και τα μετέφεραν πίσω στη Γη, δίνοντας στους επιστήμονες τη δυνατότητα να εξετάσουν την επίδραση της παρατεταμένης έκθεσης στο διαστημικό περιβάλλον.
Η αποστολή ολοκληρώθηκε με την ασφαλή επιστροφή των τριών αστροναυτών στις 24 Νοεμβρίου.
Πέρα από τα επιστημονικά επιτεύγματά του, το Apollo 12 άφησε μια σημαντική παρακαταθήκη στην ιστορία των διαστημικών πτήσεων. Το περιστατικό απέδειξε πόσο καθοριστικές μπορούν να αποδειχθούν η γνώση ενός συστήματος, η ψύχραιμη αξιολόγηση των δεδομένων και η συνεργασία ανθρώπων που καλούνται να λάβουν αποφάσεις μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Πενήντα επτά χρόνια μετά, η εντολή «SCE to AUX» παραμένει ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα άμεσης αντιμετώπισης τεχνικής κρίσης στην ιστορία της NASA.
