Νέα διάσταση στη διεθνή πίεση προς το Ισραήλ έδωσε ο Ύπατος Αρμοστής των Ηνωμένων Εθνών για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, θέτοντας πλέον ευθέως στο τραπέζι το ζήτημα των μεταφορών όπλων και του νομικού κινδύνου που μπορεί να συνοδεύει τη χρήση τους.

Μιλώντας κατά την έναρξη της 63ης συνόδου του Συμβουλίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Γενεύη, ο Τουρκ κάλεσε τα κράτη να σταματούν τη μεταφορά όπλων προς το Ισραήλ στις περιπτώσεις όπου υπάρχει κίνδυνος ο συγκεκριμένος στρατιωτικός εξοπλισμός να χρησιμοποιηθεί κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου.

Η παρέμβασή του δεν συνιστά απόφαση για διεθνές εμπάργκο ούτε γενική απαγόρευση της στρατιωτικής συνεργασίας με το Ισραήλ. Εισάγει, όμως, ευθέως το ζήτημα της ευθύνης των κρατών που εξάγουν οπλικά συστήματα, ζητώντας να αξιολογείται ο κίνδυνος της μελλοντικής χρήσης τους.

Ο Τουρκ βάζει τα όπλα στην πρώτη γραμμή

Η διατύπωση του Ύπατου Αρμοστή ήταν συγκεκριμένη.

Ζήτησε από τα κράτη να τερματίζουν τη μεταφορά προς το Ισραήλ όπλων που υπάρχει κίνδυνος να χρησιμοποιηθούν σε ενέργειες αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο.

Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την προϋπόθεση.

Ο Τουρκ δεν κάλεσε σε καθολικό εμπάργκο όπλων ούτε ανακοίνωσε κάποια δεσμευτική απόφαση των Ηνωμένων Εθνών. Έθεσε, αντίθετα, θέμα αξιολόγησης της νομιμότητας και του κινδύνου που συνοδεύει κάθε μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού.

Η παρέμβαση προσθέτει μία νέα παράμετρο στη συζήτηση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη σε αρκετές δυτικές χώρες για το κατά πόσο οι εξαγωγές όπλων προς το Ισραήλ συμβαδίζουν με τις διεθνείς νομικές υποχρεώσεις των κρατών.

Στο στόχαστρο και οι επιχειρηματικές σχέσεις με τους εποικισμούς

Ο επικεφαλής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων του ΟΗΕ δεν περιορίστηκε στον στρατιωτικό εξοπλισμό.

Κάλεσε επίσης τις επιχειρήσεις να τερματίσουν εμπορικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες που υποστηρίζουν ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.

Ο Τουρκ συνέδεσε την έκκλησή του με τις αποφάσεις και τις γνωμοδοτήσεις διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων για την κατάσταση στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη.

Υποστήριξε ότι η επέκταση του ισραηλινού ελέγχου στη Δυτική Όχθη συνεχίζεται παρά τις διεθνείς αντιδράσεις και έθεσε το ερώτημα ποια επιπλέον μέτρα προτίθενται να λάβουν τα κράτη πέρα από τις δημόσιες καταδίκες.

Η Δυτική Όχθη στο επίκεντρο

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο Φόλκερ Τουρκ στην κατάσταση στη Δυτική Όχθη, υποστηρίζοντας ότι η εδραίωση της ισραηλινής παρουσίας συνεχίζεται σε εδάφη τα οποία η διεθνής κοινότητα συνδέει με μια μελλοντική λύση δύο κρατών.

Η ισραηλινή κυβέρνηση έχει επί σειρά ετών απορρίψει σημαντικό μέρος της διεθνούς νομικής επιχειρηματολογίας για το καθεστώς των εδαφών, ενώ θεωρεί ότι ζητήματα συνόρων και κυριαρχίας πρέπει να επιλυθούν στο πλαίσιο απευθείας πολιτικής διαπραγμάτευσης.

Η αντιπαράθεση γύρω από τους εποικισμούς παραμένει έτσι ένα από τα πλέον δύσκολα σημεία όχι μόνο στις σχέσεις Ισραήλ–Παλαιστινίων αλλά και στις επαφές του Τελ Αβίβ με αρκετές δυτικές κυβερνήσεις.

Τι είπε για τη Γάζα

Στην ίδια ομιλία ο Τουρκ αναφέρθηκε και στη Λωρίδα της Γάζας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε, περισσότεροι από 1.300 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί από ισραηλινές επιθέσεις μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας πριν από σχεδόν έναν χρόνο.

Ο αριθμός αποτελεί στοιχείο που παρουσίασε ο ίδιος ο Ύπατος Αρμοστής και αποδίδεται στην τοποθέτησή του.

Παράλληλα εξέφρασε ανησυχία για τους συνεχιζόμενους περιορισμούς στην είσοδο ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα και για τις συνθήκες υπό τις οποίες εξακολουθεί να ζει ο πληθυσμός του παλαιστινιακού θύλακα.

Ανησυχία για προτάσεις μετακίνησης Παλαιστινίων

Ο Τουρκ αναφέρθηκε ακόμη στις πρόσφατες προτάσεις Ισραηλινών πολιτικών για μετακίνηση μεγάλου αριθμού Παλαιστινίων από τη Γάζα.

Χαρακτήρισε εξαιρετικά ανησυχητική την προοπτική αναγκαστικής απομάκρυνσης του πληθυσμού και επέκρινε τη ρητορική ορισμένων Ισραηλινών αξιωματούχων.

Το συγκεκριμένο θέμα έχει ήδη προκαλέσει ευρύτερη διπλωματική αντίδραση, καθώς οκτώ χώρες της Μέσης Ανατολής και του μουσουλμανικού κόσμου εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση κατά οποιουδήποτε σχεδίου αναγκαστικού εκτοπισμού Παλαιστινίων.

Οι Ισραηλινοί υπουργοί που έχουν προωθήσει σχετικές προτάσεις μιλούν από την πλευρά τους για «εθελοντική μετανάστευση», ενώ δεν έχει ανακοινωθεί επίσημη κυβερνητική απόφαση για αναγκαστική απομάκρυνση του πληθυσμού της Γάζας.

Δεν πρόκειται για εμπάργκο του ΟΗΕ

Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία.

Η έκκληση του Φόλκερ Τουρκ προέρχεται από τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. Δεν αποτελεί απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, διεθνή κύρωση ή δεσμευτικό εμπάργκο όπλων κατά του Ισραήλ.

Αποτελεί όμως σαφή πολιτική και νομική παρέμβαση στη συζήτηση για την ευθύνη όσων κρατών συνεχίζουν να εξάγουν στρατιωτικό εξοπλισμό προς το Ισραήλ.

Και αυτό είναι το σημείο που δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη δήλωση: η διεθνής αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στις ίδιες τις επιχειρήσεις στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, αλλά επεκτείνεται στην αλυσίδα προμήθειας των όπλων και στις υποχρεώσεις των κρατών που τα διαθέτουν.