Η συζήτηση για την τετραήμερη εργασία άνοιξε εκ νέου το τελευταίο διάστημα στην Ελλάδα, με αφορμή την πρόταση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, για προγράμματα 32 ή 35 ωρών εργασίας.
Τραμπ: Διακόπτεται η «Επιχείρηση Ελευθερία»
Στόχος της συγκεκριμένης πρότασης είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η βελτίωση της ισορροπίας μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Ωστόσο, η διεθνής εμπειρία και τα πραγματικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η μείωση του ωραρίου δεν αποτελεί από μόνη της λύση, καθώς απαιτούνται βαθιές οργανωτικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Η εικόνα στις χώρες που εφαρμόζουν το μέτρο
Η Ισλανδία αποτελεί το διεθνές πρότυπο στην εφαρμογή του μειωμένου ωραρίου. Μεταξύ 2015 και 2019, διεξήγαγε δοκιμαστικά προγράμματα μείωσης του εβδομαδιαίου ωραρίου σε 35-36 ώρες, χωρίς περικοπή αποδοχών. Σήμερα, το 86% του εργατικού δυναμικού της χώρας εργάζεται λιγότερες ώρες, με την παραγωγικότητα να παραμένει σταθερή ή να βελτιώνεται.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, τα στοιχεία του Autonomy Institute και του University of Cambridge έδειξαν ότι το 92% των εταιρειών που συμμετείχαν σε μεγάλη δοκιμή το 2022 διατήρησε το μέτρο. Καταγράφηκε μείωση 71% στο burnout, πτώση 65% στις αναρρωτικές άδειες και οριακή αύξηση εσόδων κατά 1,4%.
Αντίθετα, στο Βέλγιο η θεσμοθέτηση της τετραήμερης εργασίας δεν συνοδεύτηκε από μείωση ωρών. Οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να δουλεύουν τον ίδιο αριθμό ωρών συμπυκνωμένο σε τέσσερις ημέρες, με αποτέλεσμα πολλοί να θεωρούν εξουθενωτικό το δεκάωρο ημερήσιο ωράριο. Στην Ιαπωνία, η κυβέρνηση εφάρμοσε το 2025 την τετραήμερη εργασία σε 160.000 υπαλλήλους για να μειώσει τους θανάτους από υπερεργασία.
Είχε προηγηθεί η Microsoft το 2019, καταγράφοντας αύξηση παραγωγικότητας κατά 40%. Θετικά είναι τα δείγματα σε Πορτογαλία και Ισπανία, ενώ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σάρτζα το εφαρμόζει στον δημόσιο τομέα ήδη από το 2022.
Οι επιστημονικές μελέτες και οι δομικές αδυναμίες
Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Human Behaviour τον Ιούλιο του 2025 ανέλυσε δεδομένα από 2.896 εργαζόμενους σε έξι διαφορετικές χώρες. Οι συμμετέχοντες ανέφεραν σημαντικά υψηλότερη ικανοποίηση και λιγότερη εξουθένωση.
Στα Κανάρια Νησιά καταπλέει το κρουαζιερόπλοιο MV Hondius
Περίπου το 90% των συμμετεχουσών εταιρειών διατήρησε το μοντέλο, καθώς διαπιστώθηκε καλύτερος ύπνος και ισχυρότερη ικανότητα εκτέλεσης καθηκόντων. Η έρευνα τόνισε πως η επιτυχία βασίστηκε στον ουσιαστικό επανασχεδιασμό της ροής εργασίας και στη μείωση των συναντήσεων (meetings).
Παρά τα θετικά στοιχεία, η εφαρμογή συναντά αντικειμενικά εμπόδια. Έρευνα του MIT Sloan Management Review εντόπισε τα κύρια αίτια αποτυχίας σε ηγετικές και δομικές αδυναμίες.
Τα στελέχη που ταυτίζουν την παραγωγικότητα αποκλειστικά με τις ώρες φυσικής παρουσίας, η απουσία αναδιοργάνωσης της εργασίας και η ανισότητα μεταξύ υπαλλήλων γραφείου και εργαζομένων πρώτης γραμμής, οδηγούν συχνά στην κατάρρευση του μέτρου. Επιπλέον, κλάδοι όπως η υγειονομική περίθαλψη, η βιομηχανία και το λιανικό εμπόριο αντιμετωπίζουν δομικές προκλήσεις στη συμπίεση των βαρδιών.
Ο παράγοντας της τεχνητής νοημοσύνης
Τα παραπάνω δεδομένα αλλάζουν ραγδαία με την ευρεία ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης (AI). Έρευνα του OECD καταγράφει αύξηση παραγωγικότητας από 5% έως 25% σε τομείς όπως η ανάπτυξη λογισμικού και η εξυπηρέτηση πελατών, εξοικονομώντας πολύτιμο χρόνο.
Ο επικεφαλής της JPMorgan Chase, Τζέιμι Ντίμον, έχει εκτιμήσει ανοιχτά ότι η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη θα επιτρέψει τη μείωση της εργάσιμης εβδομάδας σε λιγότερες από τέσσερις ημέρες μέχρι το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας.
Η στρατηγική αξιοποίηση του χρόνου που εξοικονομείται μέσω της τεχνητής νοημοσύνης καθιστά το μειωμένο ωράριο ένα ισχυρό πλεονέκτημα για τις εταιρείες που επιδιώκουν να προσελκύσουν και να διατηρήσουν νέα ταλέντα, δημιουργώντας ένα εντελώς νέο τοπίο στην παγκόσμια αγορά εργασίας.
