Υπήρξε μια στιγμή που πολλοί πίστεψαν ότι η Ελλάδα βρισκόταν μπροστά σε μια από τις μεγαλύτερες εξοπλιστικές ευκαιρίες των τελευταίων δεκαετιών. Ένα πακέτο που παρουσιαζόταν ως ιστορικό, με αμερικανικά οπλικά συστήματα, δωρεάν παραχωρήσεις στρατιωτικού υλικού και μία συνολική αναβάθμιση των ελληνικών δυνατοτήτων. Και όλα αυτά σε μια περίοδο όπου η Αθήνα είχε επιλέξει να στηρίξει ξεκάθαρα τη Δύση και την Ουκρανία μέσα σε ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Όμως πέρασαν μήνες. Και μετά πέρασε πάνω από ένας χρόνος. Και τελικά άρχισε να εμφανίζεται ένα ερώτημα που πολλοί απέφευγαν να θέσουν δημόσια. Πού είναι τελικά αυτό το περίφημο πακέτο; Τι υποσχέθηκαν οι Ηνωμένες Πολιτείες; Ήταν δεσμευμένη συμφωνία ή πολιτική πρόθεση; Και γιατί σήμερα υπάρχουν παραδοχές ότι σημαντικό μέρος όσων συζητήθηκαν δεν έφτασε ποτέ στην Ελλάδα;

F-16 Viper: 10 μυστικές δυνατότητες των αναβαθμισμένων μαχητικών μας

Η Υπόσχεση

Τον Ιανουάριο του 2024 η Ελλάδα βρέθηκε στο επίκεντρο μιας μεγάλης ανακοίνωσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες άναβαν το πράσινο φως για την ελληνική πορεία προς τα F-35 και παράλληλα εμφανίστηκε μια επιστολή του τότε Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη.

Το ενδιαφέρον όμως δεν ήταν μόνο τα μαχητικά πέμπτης γενιάς. Μέσα στην πολιτική συζήτηση άρχισε να αναδεικνύεται κάτι ακόμη μεγαλύτερο. Η ιδέα ότι μαζί με τη στρατηγική αναβάθμιση της σχέσης Ελλάδας – ΗΠΑ θα υπήρχε και παραχώρηση σημαντικού στρατιωτικού υλικού.

Εκεί ξεκίνησε να δημιουργείται η εντύπωση ενός εξοπλιστικού πακέτου μεγάλης αξίας, το οποίο παρουσιάστηκε ως αποτέλεσμα της συνολικής στάσης της Αθήνας τα προηγούμενα χρόνια.

Η Επιστολή Μπλίνκεν

Η επιστολή είχε προσεκτική διατύπωση. Δεν μιλούσε για μια απλή εμπορική αγορά όπλων. Μιλούσε για διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας και για αξιοποίηση αμερικανικού αμυντικού αποθέματος.

Το βασικό σημείο που τράβηξε την προσοχή ήταν η αναφορά στα λεγόμενα Excess Defense Articles, τα γνωστά EDA. Πρόκειται για στρατιωτικό υλικό που οι ΗΠΑ αποδεσμεύουν από τα αποθέματά τους και μπορούν να παραχωρήσουν σε συμμάχους είτε χωρίς κόστος είτε με περιορισμένο κόστος υποστήριξης.

Στη δημόσια συζήτηση τότε εμφανίστηκαν αναφορές για πιθανή παραχώρηση μεταγωγικών C-130, πλοίων, οχημάτων και γενικότερα εξοπλισμού που θα ενίσχυε ελληνικές δυνατότητες χωρίς τεράστια δημοσιονομική επιβάρυνση.

Παράλληλα υπήρχε η μεγάλη εικόνα. Η Ελλάδα θα προχωρούσε στα F-35 και ταυτόχρονα θα αποκτούσε επιπλέον μέσα που θα έδιναν άμεσες επιχειρησιακές λύσεις.

Το Παρασκήνιο

Για να καταλάβουμε γιατί δημιουργήθηκαν τόσο μεγάλες προσδοκίες, πρέπει να δούμε το γεωπολιτικό περιβάλλον.

Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Ελλάδα επέλεξε να κινηθεί πλήρως στο δυτικό στρατόπεδο. Έστειλε στρατιωτικό υλικό, υποστήριξε τις αποφάσεις του NATO και διατήρησε ενεργό ρόλο στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.

Εκείνη την περίοδο υπήρχε μια ευρύτερη λογική στην Ευρώπη. Χώρες που παραχωρούσαν παλαιότερο εξοπλισμό στην Ουκρανία θα μπορούσαν να ενισχυθούν στη συνέχεια είτε μέσω χρηματοδότησης είτε μέσω αντικατάστασης υλικού.

Έτσι δημιουργήθηκε και στην ελληνική κοινή γνώμη η προσδοκία ότι η ελληνική στάση θα μεταφραζόταν σε χειροπιαστά ανταλλάγματα.

Δεν υπήρχε όμως πάντα σαφής διαχωρισμός ανάμεσα σε πολιτική πρόθεση, επιχειρησιακή εξέταση και τελική υλοποίηση.

Το Δωρεάν Πακέτο

Το σημείο που δημιούργησε τον περισσότερο θόρυβο ήταν η έννοια του «δωρεάν πακέτου».

Στην πραγματικότητα ακόμη και όταν μιλάμε για παραχώρηση EDA, αυτό δεν σημαίνει ότι ένα σύστημα έρχεται έτοιμο και χωρίς έξοδα. Υπάρχουν μεταφορές, υποστήριξη, ανακατασκευές, εκπαίδευση, ανταλλακτικά και πιστοποιήσεις.

Όμως πολιτικά η εικόνα που είχε περάσει ήταν διαφορετική. Είχε δημιουργηθεί η αίσθηση ότι η Ελλάδα θα αποκτούσε σύντομα σημαντικά οπλικά συστήματα ως αντάλλαγμα της στρατηγικής σχέσης.

Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργηθούν πολύ υψηλές προσδοκίες.

Τι Παραδόθηκε και τι Όχι

Η διαδικασία των F-35 συνέχισε κανονικά ως πρόγραμμα αγοράς και όχι δωρεάν παραχώρησης.

Όμως σε ό,τι αφορά το πακέτο πρόσθετου υλικού, η εικόνα αποδείχθηκε πολύ πιο περίπλοκη. Πολλά από τα σενάρια που κυκλοφόρησαν δημόσια δεν υλοποιήθηκαν στον βαθμό που είχε δημιουργηθεί η εντύπωση.

Άλλα συστήματα έμειναν σε επίπεδο συζητήσεων. Άλλα απαιτούσαν αμερικανικές εγκρίσεις. Άλλα είχαν τεχνικά ή οικονομικά εμπόδια.

Και όσο περνούσε ο χρόνος χωρίς ουσιαστικές παραδόσεις, τόσο μεγάλωνε η αίσθηση ότι η δημόσια εικόνα και η πραγματικότητα δεν ταυτίζονταν.

P-3 Orion: Πόσο ισχυρό είναι τα αναβαθμισμένο ανθυποβρυχιακό αεροσκάφος που παραλάβαμε

Η Παραδοχή Δένδια

Το τελευταίο διάστημα υπήρξαν δημόσιες τοποθετήσεις που ουσιαστικά έδειξαν ότι τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως αρχικά είχε θεωρηθεί.

Η παραδοχή ότι μεγάλο μέρος των προσδοκιών δεν μετατράπηκε σε άμεσες παραδόσεις άνοιξε νέα συζήτηση.

Ήταν υπεραισιόδοξη ανάγνωση της επιστολής;

Ήταν πολιτική επικοινωνία;

Ή μήπως υπήρξαν αλλαγές στις αμερικανικές προτεραιότητες λόγω Ουκρανίας και διεθνούς κατάστασης;

Η αλήθεια πιθανότατα βρίσκεται κάπου στη μέση.

Οι επιστολές και οι πολιτικές δεσμεύσεις δημιουργούν πλαίσιο συνεργασίας. Δεν αποτελούν απαραίτητα συμβόλαια παράδοσης.

Συμπέρασμα

Το σημαντικό ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο τι χάθηκε αλλά τι μαθαίνει η Ελλάδα από αυτή την υπόθεση.

Πρώτον, ότι οι στρατηγικές συμμαχίες είναι κρίσιμες αλλά χρειάζονται συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και δεσμεύσεις.

Δεύτερον, ότι τα εξοπλιστικά προγράμματα δεν πρέπει να αξιολογούνται με βάση προσδοκίες αλλά με βάση υπογεγραμμένες συμφωνίες και πραγματικές παραδόσεις.

Και τρίτον, ότι σε μια εποχή όπου η γεωπολιτική αλλάζει συνεχώς, κάθε χώρα πρέπει να σχεδιάζει την άμυνά της θεωρώντας ότι οι υποσχέσεις μπορεί να αλλάξουν.

Η υπόθεση της επιστολής Μπλίνκεν τελικά ίσως να μην ήταν μια ιστορία για εξοπλισμούς που χάθηκαν. Ίσως να ήταν ένα μάθημα για το πώς λειτουργούν οι διεθνείς σχέσεις όταν η πολιτική, η στρατηγική και οι προσδοκίες συναντιούνται.