Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική ρητορική ξεπερνά κάθε όριο. Στιγμές που η προπαγάνδα παύει να είναι απλώς προπαγάνδα και μετατρέπεται σε ωμή επίδειξη περιφρόνησης για την ανθρώπινη ζωή.

Μια τέτοια περίπτωση είναι το βίντεο που δημοσίευσε ο Ισραηλινός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ.

Καθηγητής Φίλης: «Πάμε σε τελικό παίγνιο» – Τι έρχεται με την Τουρκία (βίντεο)

Το βίντεο, δημιουργημένο με τεχνητή νοημοσύνη, παρουσιάζει Παλαιστίνιους κρατούμενους με αριθμούς στις στολές τους να περνούν πάνω σε μια βιομηχανική γραμμή παραγωγής μέσα σε μια εγκατάσταση που παραπέμπει σε στρατόπεδο κράτησης. Στην αρχή εμφανίζονται σχετικά καλά στην όψη· στη συνέχεια παρουσιάζονται ολοένα πιο αδύνατοι και εξαθλιωμένοι, σαν να έχουν περάσει από μια «γραμμή επεξεργασίας» ανθρώπων.

Και πάνω από αυτή την ανατριχιαστική εικόνα υπάρχει το μήνυμα:

«Υποσχεθήκαμε – το τηρήσαμε».

Δεν πρόκειται απλώς για ένα κακόγουστο βίντεο. Είναι μια εικόνα που μετατρέπει τον ανθρώπινο πόνο σε πολιτικό τρόπαιο.

Το CNN μετέδωσε ότι το βίντεο συγκέντρωσε περισσότερες από 4 εκατομμύρια προβολές πριν αφαιρεθεί από τον λογαριασμό του Μπεν-Γκβιρ. Το ίδιο ρεπορτάζ το εντάσσει σε μια ολοένα πιο ακραία πολιτική ρητορική της ισραηλινής ακροδεξιάς ενόψει των εκλογών.

Όταν η εξαθλίωση παρουσιάζεται ως επίτευγμα

Το πιο ανατριχιαστικό στοιχείο δεν είναι μόνο οι εικόνες.Είναι η περηφάνια που υποδηλώνει το μήνυμα.

«Υποσχεθήκαμε – το τηρήσαμε».

Τι ακριβώς «τηρήθηκε»;

Η εικόνα που προβάλλεται είναι αυτή της εξαθλίωσης Παλαιστινίων κρατουμένων. Και αντί η εξαθλίωση ενός ανθρώπου να αποτελεί λόγο ντροπής, παρουσιάζεται ως πολιτική επιτυχία.

Αυτό είναι το σημείο όπου η πολιτική αντιπαράθεση εγκαταλείπει κάθε έννοια ανθρωπισμού.

Γιατί ένας άνθρωπος δεν παύει να είναι άνθρωπος επειδή είναι Παλαιστίνιος, επειδή είναι κρατούμενος ή επειδή κατηγορείται για ένα έγκλημα.

Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν είναι προνόμιο που παραχωρείται μόνο στους «δικούς μας».

Μια επικίνδυνη λογική απανθρωποποίησης

Ο Μπεν-Γκβιρ έχει επανειλημμένα βρεθεί στο επίκεντρο διεθνών αντιδράσεων για την ακραία ρητορική και τις πολιτικές του απέναντι στους Παλαιστινίους.

Το συγκεκριμένο βίντεο δεν εμφανίζεται επομένως σε πολιτικό κενό. Το CNN το περιγράφει ως ακόμη ένα παράδειγμα της σκλήρυνσης της ρητορικής του ισραηλινού ακροδεξιού χώρου, καθώς πλησιάζουν οι εκλογές.

Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος:

Όταν η δυστυχία του άλλου μετατρέπεται σε αντικείμενο πανηγυρισμού, η βία αρχίζει να παρουσιάζεται ως φυσιολογική.

Όταν ένας ολόκληρος λαός παρουσιάζεται διαρκώς ως συλλογικός εχθρός, η ατομική ανθρώπινη υπόσταση αρχίζει να εξαφανίζεται πίσω από μια ταμπέλα.

Και όταν η εξαθλίωση παρουσιάζεται ως «επίτευγμα», τότε η πολιτική γλώσσα έχει κάνει ένα τρομακτικό βήμα προς την κανονικοποίηση της απανθρωπιάς.

Η ανατριχιαστική σκιά της ιστορίας

Η εικόνα μιας βιομηχανικής γραμμής στην οποία άνθρωποι εισέρχονται ως αριθμημένες υπάρξεις και εξέρχονται εξαθλιωμένοι είναι από μόνη της μια εξαιρετικά βαριά ιστορική αναφορά.

Γι’ αυτό και οι συγκρίσεις με τα ναζιστικά στρατόπεδα είναι αναπόφευκτο να προκαλούν έντονες αντιδράσεις.

Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στον θυμό: η καταγγελία των πρακτικών και της ρητορικής ενός συγκεκριμένου υπουργού δεν σημαίνει ταύτιση όλων των Ισραηλινών, όλων των Εβραίων ή του συνόλου του σιωνισμού με τον ναζισμό.

Η κριτική πρέπει να είναι σκληρή ακριβώς επειδή αφορά συγκεκριμένες πράξεις, πολιτικές και ιδεολογικές θέσεις — όχι επειδή μετατρέπεται σε συλλογική στοχοποίηση ενός λαού.

Το ερώτημα που μένει

Τι σημαίνει για μια δημοκρατική κοινωνία όταν ένας υπουργός που έχει την ευθύνη ενός κρατικού μηχανισμού ασφαλείας χρησιμοποιεί εικόνες τεχνητής νοημοσύνης για να παρουσιάσει την εξαθλίωση κρατουμένων ως πολιτικό κατόρθωμα;

Τι μήνυμα στέλνεται στους πολίτες;

Και κυρίως: ποια αξία έχει η ανθρώπινη ζωή όταν η δυστυχία ενός ολόκληρου πληθυσμού μπορεί να μετατραπεί σε προεκλογικό θέαμα;

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο Μπεν-Γκβιρ.Το πρόβλημα είναι η κοινωνική και πολιτική ανοχή απέναντι σε μια γλώσσα που κάνει την απανθρωπιά να μοιάζει φυσιολογική.

Γιατί η ιστορία έχει δείξει κάτι τρομακτικό:

Οι κοινωνίες δεν περνούν από τη μία μέρα στην άλλη από την ανθρωπιά στη βαρβαρότητα.Συχνά προηγείται κάτι πολύ πιο απλό.

Ο άλλος παύει να θεωρείται άνθρωπος.

Γίνεται αριθμός.

Γίνεται εχθρός.

Γίνεται «πρόβλημα».

Και στο τέλος, η δυστυχία του γίνεται αντικείμενο πανηγυρισμού.

Αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να μας τρομάζει.

Όχι μόνο οι εικόνες που δημιούργησε η τεχνητή νοημοσύνη.

Αλλά η πολιτική νοοτροπία που μπορεί να τις δημιουργεί, να τις διαδίδει και να τις παρουσιάζει ως επίτευγμα.