Έπειτα από πολυετείς και σύνθετες διαπραγματεύσεις, η Ουάσιγκτον και το Ριάντ επικύρωσαν μια στρατηγικής σημασίας συμφωνία για την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Η υπογραφή της αποκαλούμενης «Συμφωνίας 123» πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026 από τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, ανοίγοντας τον δρόμο σε αμερικανικές εταιρείες να αποκτήσουν ευρεία πρόσβαση στο αναδυόμενο πυρηνικό πρόγραμμα του Βασιλείου.

ΗΠΑ: Νέοι δασμοί σε 60 χώρες – Στο στόχαστρο ΕΕ και Ασία

Η συγκεκριμένη εξέλιξη, ωστόσο, καταγράφεται σε μια περίοδο έντονης ρευστότητας για τη Μέση Ανατολή, εγείροντας κρίσιμα ερωτήματα τόσο για τη χρονική συγκυρία όσο και για τους τεχνικούς όρους της σύμβασης, οι οποίοι διαφέρουν αισθητά από τα συνήθη αμερικανικά πρότυπα.

Η απόκλιση από το «χρυσό πρότυπο»

Το νομικό πλαίσιο της συνεργασίας βασίζεται στο άρθρο 123 του αμερικανικού Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας του 1954, το οποίο επιτρέπει τη μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας, εξοπλισμού και τεχνογνωσίας σε τρίτες χώρες, αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς.

13η νύχτα αμερικανικών επιθέσεων στο Ιράν και απειλές για Τελ Αβίβ

Η ειδοποιός διαφορά της παρούσας σύμβασης εντοπίζεται στην υποχώρηση από το λεγόμενο «χρυσό πρότυπο». Σε αντίθεση με τη συμφωνία που συνήψαν οι ΗΠΑ με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το 2009, το Ριάντ δεν υποχρεούται ρητά να αποποιηθεί το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου. Παράλληλα, απουσιάζει η πρόβλεψη για το «Πρόσθετο Πρωτόκολλο», το οποίο επιτρέπει αυστηρότερους και πιο διεισδυτικούς ελέγχους από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Αυτή η ελαστικότερη προσέγγιση της αμερικανικής κυβέρνησης προκαλεί προβληματισμό στους κόλπους των αναλυτών σχετικά με τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο ανάπτυξης πυρηνικού οπλοστασίου στην περιοχή.

Το γεωπολιτικό παρασκήνιο και ο διεθνής ανταγωνισμός

Η επίσπευση της συμφωνίας ερμηνεύεται ως μια ξεκάθαρη γεωπολιτική κίνηση της Ουάσιγκτον να αποτρέψει τη διείσδυση ανταγωνιστικών δυνάμεων. Εάν οι ΗΠΑ δεν παρείχαν τη σχετική τεχνολογία, η Σαουδική Αραβία είχε την εναλλακτική να στραφεί στη ρωσική Rosatom ή στην κινεζική CNNC.

Μέσω της συμφωνίας, η αμερικανική πλευρά διασφαλίζει τον εγκλωβισμό του Ριάντ στο αμερικανικό τεχνολογικό οικοσύστημα για τις επόμενες δεκαετίες. Επιπροσθέτως, η κίνηση αυτή λειτουργεί ως γέφυρα αποκατάστασης των διμερών σχέσεων, οι οποίες είχαν δοκιμαστεί πρόσφατα όταν η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε τη χρήση του εναέριου χώρου της για αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.

Τα οικονομικά μεγέθη και ο κίνδυνος του ανταγωνισμού

Σε οικονομικό επίπεδο, οι προοπτικές είναι τεράστιες. Αμερικανικοί κολοσσοί, όπως η Westinghouse Electric Company, αναμένεται να διεκδικήσουν συμβόλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων. Εντούτοις, η σύμβαση βρίσκεται υπό το μικροσκόπιο κριτικής στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Αναλυτές επισημαίνουν τους επιχειρηματικούς δεσμούς της οικογένειας Τραμπ στη Σαουδική Αραβία, όπως το Trump Tower στην Τζέντα, συνδέοντας τη χαλάρωση των πυρηνικών προτύπων με την ενίσχυση αυτών των οικονομικών σχέσεων.

Ιράν: Η προειδοποίηση Αραγτσί στον Τραμπ και οι εκρήξεις στο νησί Κεσμ

Σε περιφερειακό επίπεδο, ο κίνδυνος ενός πυρηνικού ανταγωνισμού είναι υπαρκτός. Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν έχει ξεκαθαρίσει δημόσια πως εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, το Ριάντ θα πράξει το ίδιο. Μια τέτοια δυναμική θα μπορούσε να συμπαρασύρει χώρες όπως η Τουρκία και η Αίγυπτος να διεκδικήσουν αντίστοιχους ευνοϊκούς όρους, ενώ δίνει ταυτόχρονα πάτημα στην Τεχεράνη να επικαλεστεί πολιτική «δύο μέτρων και δύο σταθμών» από την πλευρά της Ουάσιγκτον.

Ο παράγοντας του Ισραήλ και ο όρος Τραμπ

Η σύνδεση του πυρηνικού προγράμματος με τη διπλωματική αναγνώριση του Ισραήλ αποτελεί το πλέον περίπλοκο κεφάλαιο της υπόθεσης. Ενώ η προηγούμενη αμερικανική διοίκηση επιχείρησε να συνδέσει άμεσα την πυρηνική συνεργασία με την εξομάλυνση των αραβοϊσραηλινών σχέσεων, ο πόλεμος στη Γάζα μετέβαλε τα δεδομένα, με το Ριάντ να θέτει ως προαπαιτούμενο τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.

Αν και η υπογραφείσα «Συμφωνία 123» φάνηκε αρχικά να παρακάμπτει αυτόν τον σκόπελο, μια ημέρα αργότερα ο Ντόναλντ Τραμπ προχώρησε σε δημόσια παρέμβαση. Μέσω ανάρτησής του, ξεκαθάρισε πως η τελική έγκριση της συμφωνίας εξαρτάται αποκλειστικά από την προσχώρηση της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ, τονίζοντας παράλληλα πως δεν θα υπάρξει εγχώριος εμπλουτισμός ουρανίου, παρά τα όσα δυνητικά επιτρέπει το κείμενο. Το πώς θα αφομοιώσει το Ριάντ αυτές τις μετεκλογικές και εκ των υστέρων διευκρινίσεις, παραμένει ο άγνωστος «Χ» σε μια εύθραυστη διπλωματική εξίσωση.