Η λέξη «πανώλη» αρκεί ακόμη και σήμερα για να ξυπνήσει εικόνες από τον «Μαύρο Θάνατο» και τις μεγάλες επιδημίες του Μεσαίωνα. Η πρόσφατη υπόθεση στη Σιβηρία, με τον θάνατο 28χρονης εργαζόμενης σε ινστιτούτο έρευνας κατά της πανώλης και την παρακολούθηση δεκάδων επαφών της, επανέφερε ένα ερώτημα που για χρόνια έμοιαζε να ανήκει περισσότερο στα βιβλία Ιστορίας: θα μπορούσε η πανώλη να προκαλέσει ξανά μια παγκόσμια υγειονομική κρίση;
Μέχρι στιγμής, οι ρωσικές αρχές δεν έχουν επιβεβαιώσει ότι η γυναίκα πέθανε από Yersinia pestis. Η επίσημη διάγνωση παραμένει «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας», ενώ δεν έχουν αναφερθεί επιβεβαιωμένα δευτερογενή κρούσματα πανώλης μεταξύ των ανθρώπων που τέθηκαν υπό ιατρική παρακολούθηση.
Η πανώλη δεν εξαφανίστηκε ποτέ
Το βακτήριο Yersinia pestis εξακολουθεί να κυκλοφορεί στη φύση και εντοπίζεται κυρίως σε μικρά θηλαστικά και στους ψύλλους τους. Ανθρώπινα περιστατικά καταγράφονται ακόμη και σήμερα, με τις περισσότερες περιπτώσεις των τελευταίων ετών να εντοπίζονται κυρίως στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και στη Μαδαγασκάρη.
Η πιο συχνή μορφή είναι η βουβωνική πανώλη, η οποία μεταδίδεται συνήθως μέσω τσιμπήματος μολυσμένου ψύλλου και σπανίως περνά απευθείας από άνθρωπο σε άνθρωπο. Διαφορετική είναι η πνευμονική μορφή, η οποία προσβάλλει τους πνεύμονες και μπορεί να μεταδοθεί μέσω αναπνευστικών σωματιδίων από ασθενή σε άτομο που βρίσκεται σε στενή επαφή μαζί του.
Γιατί δεν είναι «Covid 2.0»
Παρά τη σοβαρότητα της πνευμονικής πανώλης, υπάρχουν σημαντικές διαφορές σε σχέση με έναν αναπνευστικό ιό όπως ο κορωνοϊός. Η μετάδοση απαιτεί συνήθως στενή επαφή με συμπτωματικό ασθενή, ενώ η νόσος δεν διαθέτει την ίδια δυνατότητα αθόρυβης εξάπλωσης μέσα από μεγάλο αριθμό ανθρώπων χωρίς εμφανή συμπτώματα.
Πνευμονική πανώλη στη Σιβηρία: Νεκρή 28χρονη εργαζόμενη σε εργαστήριο, 200 άνθρωποι σε καραντίνα
Παράλληλα, η πανώλη είναι βακτηριακή λοίμωξη και αντιμετωπίζεται με αντιβιοτικά, εφόσον διαγνωστεί εγκαίρως. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι η πνευμονική μορφή μπορεί να αποβεί θανατηφόρα μέσα σε 18 έως 24 ώρες εάν δεν υπάρξει θεραπεία, όμως η έγκαιρη χορήγηση των κατάλληλων φαρμάκων αλλάζει σημαντικά την πρόγνωση.
Τι θα έπρεπε να πάει στραβά
Για να μετατραπεί ένα μεμονωμένο περιστατικό σε μεγάλη διεθνή επιδημία θα έπρεπε να υπάρξουν διαδοχικές αστοχίες: καθυστερημένη διάγνωση, αποτυχία απομόνωσης των ασθενών, ανεπαρκής ιχνηλάτηση των επαφών και μετακινήσεις ανθρώπων που έχουν ήδη μολυνθεί πριν εντοπιστούν.
Ακόμη και μια μεγάλη επιδημία, πάντως, δεν σημαίνει αυτομάτως πανδημία. Το 2017 η Μαδαγασκάρη κατέγραψε περισσότερα από 2.000 ύποπτα, πιθανά και επιβεβαιωμένα περιστατικά πανώλης, μεταξύ των οποίων μεγάλο ποσοστό πνευμονικής μορφής, όμως η αλυσίδα μετάδοσης περιορίστηκε με απομόνωση, ιχνηλάτηση και αντιβιοτική αγωγή.
Ο πραγματικός φόβος είναι η αντοχή στα αντιβιοτικά
Το δυσκολότερο σενάριο για τις υγειονομικές αρχές θα ήταν η εμφάνιση στελέχους Yersinia pestis με εκτεταμένη αντοχή στα βασικά αντιβιοτικά. Σπάνια ανθεκτικά στελέχη έχουν καταγραφεί στο παρελθόν, χωρίς όμως να υπάρχει σήμερα ένδειξη ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει στη Σιβηρία.
Με τα σημερινά δεδομένα, τόσο ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας όσο και το ECDC παρακολουθούν την υπόθεση, χωρίς να θεωρούν ότι υπάρχει λόγος πανικού. Ο κίνδυνος για τον γενικό πληθυσμό της Ευρώπης αξιολογείται ως πολύ χαμηλός και μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ανεξέλεγκτη μετάδοση.
