Η ρωσική ρουλέτα για τους επικριτές του Βλαντίμιρ Πούτιν έχει σταματήσει προ πολλού να χρησιμοποιεί σφαίρες. Η μέθοδος έχει εξελιχθεί. Άλλοι πέφτουν από μπαλκόνια νοσοκομείων, άλλοι πίνουν τσάι εμπλουτισμένο με πολώνιο και κάποιοι, απλώς, έχουν την τραγική «ατυχία» να μαζέψουν δηλητηριώδη μανιτάρια από τον ίδιο τους τον κήπο.

Ο Γκριγκόρι Νεχορόσεφ, 69 ετών, δεν ήταν ένας τυχαίος εξόριστος. Ήταν ο άνθρωπος που το 2008 διέπραξε το απόλυτο δημοσιογραφικό και πολιτικό αμάρτημα στη σύγχρονη Ρωσία: ασχολήθηκε με το κρεβάτι του Τσάρου. Ο θάνατός του στη Ρίγα της Λετονίας, επισήμως από κατανάλωση άγριων μανιταριών, προσθέτει άλλη μια σελίδα στο ογκώδες βιβλίο των ανεξήγητων θανάτων όσων τόλμησαν να αμφισβητήσουν το αφήγημα της Μόσχας.

Το ρεπορτάζ που υπέγραψε την καταδίκη του

Γυρίζουμε τον χρόνο στο 2008. Ο Νεχορόσεφ, ως αρχισυντάκτης της εφημερίδας Moskovsky Korrespondent, βγάζει στη σέντρα το μεγαλύτερο ταμπού της χώρας. Αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν ετοιμάζεται να χωρίσει τη σύζυγό του, Λιουντμίλα, για τα μάτια της νεαρής Ολυμπιονίκη της ρυθμικής γυμναστικής, Αλίνα Καμπάεβα.

Η αντίδραση του κρατικού μηχανισμού ήταν ακαριαία και βίαιη. Ο Πούτιν βγήκε εκτός εαυτού, κατακεραυνώνοντας όσους «χώνουν τη μύτη τους στην προσωπική του ζωή». Σε χρόνο μηδέν, η εφημερίδα έβαλε λουκέτο. Ο ιδιοκτήτης της —και πρώην πράκτορας της KGB— Αλεξάντερ Λεμπέντεφ, δήλωσε ότι λύγισε από τις ασφυκτικές πιέσεις. Ο ίδιος ο Νεχορόσεφ πέρασε από τα ανακριτικά γραφεία των μυστικών υπηρεσιών και σύντομα κατάλαβε ότι ο αέρας της Μόσχας είχε γίνει επικίνδυνος για την υγεία του. Τα μάζεψε και έφυγε για τη Λετονία, κερδίζοντας επάξια τον τίτλο του «προσωπικού εχθρού» του Ρώσου προέδρου.

Η τραγική ειρωνεία του κήπου

Έντεκα χρόνια εξορίας δεν ήταν αρκετά για να σβήσουν τον φόβο. Ο Νεχορόσεφ ζούσε με τη μόνιμη παράνοια ότι το Κρεμλίνο δεν ξεχνά ποτέ. Και τελικά, ο θάνατος τον βρήκε στο ίδιο του το πιάτο.

Το αφήγημα που διακινείται μέσω του λετονικού Τύπου είναι πως ένας έμπειρος συλλέκτης μανιταριών μπερδεύτηκε μέσα στην ίδια του την αυλή και έφαγε τον θάνατό του. Οι λετονικές αρχές ετοιμάζονται για τη νεκροψία, αλλά κανείς δεν περιμένει το πόρισμα για να βγάλει συμπεράσματα. Όταν είσαι στη μαύρη λίστα της ρωσικής εξουσίας, η δηλητηρίαση δεν είναι ποτέ απλώς ένα «γαστρονομικό ατύχημα».

Το μήνυμα που στέλνεται από αυτόν τον θάνατο διαπερνά κάθε ρωσική αντιπολιτευτική φωνή στη διασπορά. Δεν έχει σημασία αν βρίσκεσαι στο Λονδίνο, στο Βερολίνο ή στη Ρίγα. Ο μηχανισμός λειτουργεί με τη δική του, μακάβρια χρονοκαθυστέρηση, βρίσκοντας πάντα τον τρόπο να κλείσει τους παλιούς λογαριασμούς, αφήνοντας πίσω του «ατυχήματα» που προκαλούν μειδίαμα στους διαδρόμους της Λουμπιάνκα.