Για πολλά χρόνια, το ενδεχόμενο μιας απευθείας στρατιωτικής αναμέτρησης ανάμεσα σε Ισραήλ και Τουρκία έμοιαζε περισσότερο με ακραίο γεωπολιτικό σενάριο παρά με πραγματική πιθανότητα. Παρά τις επανειλημμένες διπλωματικές κρίσεις και τη σκληρή ρητορική μεταξύ των δύο πλευρών, η προοπτική πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ παρέμενε εξαιρετικά απομακρυσμένη.

Ωστόσο, η κατάσταση στη Συρία αλλάζει πλέον τα δεδομένα. Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του στους Times of Israel ο Πούρνα Λαλ Τσάκμα, η αυξανόμενη τουρκική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή δημιουργεί νέα ερωτήματα ακόμη και για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδρούσε το ΝΑΤΟ σε μια πιθανή ισραηλινοτουρκική σύγκρουση.

Το ισραηλινό πλήγμα που άναψε «φωτιές»

Το πιο χαρακτηριστικό περιστατικό σημειώθηκε στις 18 Αυγούστου, όταν το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορικές επιδρομές εναντίον της βάσης Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία.

Σύμφωνα με το Reuters, οκτώ ισραηλινά πλήγματα έπληξαν τον διάδρομο και εγκαταστάσεις της βάσης, χωρίς να υπάρξουν αναφορές για θύματα. Η Τουρκία καταδίκασε την επίθεση, ενώ απέρριψε ως αβάσιμες τις ισραηλινές αιτιάσεις σχετικά με επικείμενη ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων στη συγκεκριμένη εγκατάσταση.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία αποκτά η αμερικανική αντίδραση. Όπως μετέδωσε το Reuters, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία Τομ Μπάρακ αποκάλυψε ότι η Ουάσιγκτον εργάζεται για τη δημιουργία μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων μεταξύ Τουρκίας, Ισραήλ και Συρίας, προκειμένου να αποφευχθούν λανθασμένοι υπολογισμοί.

Το Associated Press μετέδωσε, μάλιστα, ότι ο Μπάρακ προειδοποίησε για τις σοβαρές συνέπειες που θα μπορούσε να προκαλέσει ένα τέτοιο περιστατικό, την ώρα που η Τουρκία ενισχύει τη στρατιωτική συνεργασία της με τη νέα συριακή ηγεσία.

Τι πραγματικά προβλέπει το Άρθρο 5

Εάν όμως ένα ισραηλινοτουρκικό επεισόδιο εξελισσόταν σε ανοιχτή σύγκρουση, θα επενέβαινε αυτομάτως το ΝΑΤΟ;

Η απάντηση είναι πιο περίπλοκη.

Σύμφωνα με το ίδιο το ΝΑΤΟ και το κείμενο της Βορειοατλαντικής Συνθήκης, το Άρθρο 5 προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, κάθε κράτος-μέλος αναλαμβάνει τη δράση που το ίδιο κρίνει απαραίτητη, η οποία μπορεί να περιλαμβάνει χρήση στρατιωτικής δύναμης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι επιβάλλεται αυτομάτως κήρυξη πολέμου.

Καθοριστική είναι και η γεωγραφία. Το Άρθρο 6 της Συνθήκης, όπως τροποποιήθηκε κατά την ένταξη Ελλάδας και Τουρκίας, συμπεριλαμβάνει ρητά την τουρκική επικράτεια. Η περίπτωση όμως τουρκικών δυνάμεων που επιχειρούν βαθιά μέσα στη Συρία είναι σαφώς πιο περίπλοκη από ένα ισραηλινό πλήγμα επί τουρκικού εδάφους.

Πριν φτάσει η κατάσταση στο Άρθρο 5, πιθανότερο θα ήταν να χρησιμοποιηθεί το Άρθρο 4, το οποίο, σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, επιτρέπει σε ένα μέλος να ζητήσει διαβουλεύσεις όταν θεωρεί ότι απειλείται η εδαφική ακεραιότητα, η πολιτική ανεξαρτησία ή η ασφάλειά του.

Η νέα αμυντική «ομπρέλα» της Άγκυρας

Την κατάσταση περιπλέκει ακόμη περισσότερο η νέα περιφερειακή στρατηγική της Τουρκίας.

Σύμφωνα με το Reuters, στις 7 Αυγούστου Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν υπέγραψαν στη Μέκκα συμφωνία κοινής άμυνας, βάσει της οποίας επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη αντιμετωπίζεται ως επίθεση εναντίον όλων. Ωστόσο, το Reuters σημειώνει ότι η συμφωνία δεν περιλαμβάνει συγκεκριμένες και αυτοματοποιημένες στρατιωτικές δεσμεύσεις.

Η εξέλιξη προσφέρει στην Άγκυρα μια δεύτερη περιφερειακή «ομπρέλα», παράλληλα με τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ.

Ο μεγαλύτερος φόβος είναι ένα στρατιωτικό «ατύχημα»

Το πλέον επικίνδυνο σενάριο δεν είναι απαραίτητα ένας προσχεδιασμένος πόλεμος Ισραήλ και Τουρκίας. Είναι ένα στρατιωτικό επεισόδιο στη Συρία που θα μπορούσε να ξεφύγει από τον έλεγχο.

Ένα ισραηλινό πλήγμα που θα προκαλούσε τουρκικές απώλειες, μια τουρκική στρατιωτική απάντηση και ένας νέος γύρος αντιποίνων θα μπορούσαν να μετατρέψουν γρήγορα μια τοπική κρίση σε διεθνές πρόβλημα.

Γι' αυτό και η προσπάθεια των ΗΠΑ να δημιουργήσουν νέο μηχανισμό αποτροπής συγκρούσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η Συρία έχει μετατραπεί πλέον στο σημείο όπου οι στρατηγικές φιλοδοξίες Ισραήλ και Τουρκίας συναντώνται επικίνδυνα – και όπου ένας λανθασμένος υπολογισμός θα μπορούσε να δοκιμάσει ακόμη και τα όρια της συνοχής του ΝΑΤΟ.