Στο μικροσκόπιο της ισραηλινής αμυντικής κοινότητας βρίσκεται η στρατιωτική και διπλωματική παρουσία της Τουρκίας στη Λιβύη, καθώς το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 αποκτά νέα διάσταση για την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου. Η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον στις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Άγκυρας, αλλά επεκτείνεται στη ναυσιπλοΐα, στις ενεργειακές διασυνδέσεις και στις υποδομές που συνδέουν το Ισραήλ με την Ευρώπη.

Σύμφωνα με ανάλυση του Amir Bohbot στην ισραηλινή εφημερίδα Jerusalem Post, η Διεύθυνση Στρατιωτικών Πληροφοριών των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων έχει εντείνει την παρακολούθηση του λεγόμενου «διαδρόμου της Λιβύης», εξετάζοντας τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η αυξανόμενη τουρκική επιρροή στην περιοχή.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Κρήτη και τη Ρόδο, καθώς η ισραηλινή ανάλυση επισημαίνει ότι η θαλάσσια οριοθέτηση που προβάλλει η Άγκυρα βάσει του μνημονίου με την Τρίπολη παρακάμπτει την παρουσία των ελληνικών νησιών.

Ο «διάδρομος της Λιβύης» και η ελληνική διάσταση

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2019 και αφορά την οριοθέτηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης.

Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η συμφωνία καθορίζει τις θαλάσσιες ζώνες των δύο χωρών, ενώ η Ελλάδα αμφισβητεί την οριοθέτηση, επισημαίνοντας ότι παραγνωρίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών.

Η Jerusalem Post περιγράφει τη συμφωνία ως απόπειρα δημιουργίας ενός θαλάσσιου διαδρόμου από τις τουρκικές έως τις λιβυκές ακτές, ο οποίος παρακάμπτει τη γεωγραφική παρουσία της Κρήτης και της Ρόδου.

Η σχετική διαφωνία δεν αφορά μόνο την Αθήνα και την Άγκυρα. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει διατυπώσει επανειλημμένα τη θέση ότι το μνημόνιο δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας, θίγει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες εις βάρος τους.

Η θέση αυτή επαναβεβαιώθηκε και τον Ιούνιο του 2025, καταδεικνύοντας ότι η ευρωπαϊκή αντιμετώπιση της συμφωνίας παραμένει αμετάβλητη.

Γιατί ανησυχεί το Ισραήλ

Σύμφωνα με το ισραηλινό δημοσίευμα, η τουρκική επιρροή στη Λιβύη αποκτά πρόσθετη σημασία λόγω της στρατιωτικής παρουσίας που διατηρεί η Άγκυρα στη βορειοαφρικανική χώρα.

Η Jerusalem Post αναφέρει ότι η Τουρκία διαθέτει στρατιωτικούς συμβούλους και παρουσία σε αεροπορικές και ναυτικές υποδομές, ενώ καταγράφονται επισκέψεις ανώτατων Τούρκων στρατιωτικών αξιωματούχων.

Η ισραηλινή ανησυχία συνδέεται με τη δυνατότητα μιας τέτοιας παρουσίας να επηρεάσει δραστηριότητες σε περιοχές σημαντικά απομακρυσμένες από τις τουρκικές ακτές.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για μία χώρα όπως το Ισραήλ, η οικονομία της οποίας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις θαλάσσιες μεταφορές. Κατά την ισραηλινή ανάλυση, περίπου το 98% των ισραηλινών εισαγωγών φτάνει στη χώρα διά θαλάσσης.

Στο πλαίσιο αυτό, οι ισραηλινές υπηρεσίες εξετάζουν τις κινήσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και την ασφάλεια των εμπορικών διαδρομών.

Πρόκειται για εκτίμηση πιθανών κινδύνων και όχι για ανακοίνωση ότι η Τουρκία έχει ήδη αποκλείσει ισραηλινά πλοία από την περιοχή.

Στο επίκεντρο αγωγοί φυσικού αερίου και υποθαλάσσια καλώδια

Μία ακόμη πτυχή της ισραηλινής ανάλυσης αφορά τις ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Jerusalem Post υποστηρίζει ότι οι τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις και η στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη ενδέχεται να δυσχεράνουν σχέδια μεταφοράς φυσικού αερίου από το Ισραήλ προς την Κύπρο, την Ελλάδα και, στη συνέχεια, την ευρωπαϊκή αγορά.

Η Άγκυρα έχει υποστηρίξει ότι ανάλογα ενεργειακά έργα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις τουρκικές διεκδικήσεις στη θαλάσσια περιοχή.

Το ισραηλινό ρεπορτάζ αναφέρεται επίσης στις υποθαλάσσιες ηλεκτρικές διασυνδέσεις και στις τηλεπικοινωνιακές υποδομές, επισημαίνοντας ότι η ασφάλειά τους αποκτά αυξημένη σημασία σε περιόδους έντασης.

Οι υποδομές αυτές συνδέονται τόσο με την ενεργειακή συνεργασία όσο και με τη λειτουργία των επικοινωνιών και του εμπορίου στην ευρύτερη περιοχή.

Στην ανάλυση εξετάζεται, επομένως, όχι μόνο η δυνατότητα υλοποίησης μελλοντικών έργων, αλλά και η προστασία των ήδη υφιστάμενων ή σχεδιαζόμενων υποθαλάσσιων εγκαταστάσεων.

Μοσάντ και ισραηλινό Ναυτικό παρακολουθούν τις εξελίξεις

Κατά τη Jerusalem Post, η παρακολούθηση της τουρκικής δραστηριότητας δεν περιορίζεται στη Διεύθυνση Στρατιωτικών Πληροφοριών των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων.

Το δημοσίευμα αναφέρει ότι στο ζήτημα αποδίδουν σημασία η Μοσάντ και οι υπηρεσίες πληροφοριών του ισραηλινού Πολεμικού Ναυτικού, στο πλαίσιο της αξιολόγησης των κινδύνων για τα ισραηλινά συμφέροντα και τους περιφερειακούς εταίρους της χώρας.

Αποφασίστηκε περιορισμένη προσαρμογή του καλωδίου GSI

Ισραηλινές αμυντικές πηγές που επικαλείται η εφημερίδα αντιμετωπίζουν τις κινήσεις της Άγκυρας ως προσπάθεια περιορισμού της ισραηλινής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εκτίμηση αυτή συνδέεται και με τις επιδεινούμενες σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ, καθώς και με τη σημασία που έχουν αποκτήσει οι θαλάσσιοι εμπορικοί δρόμοι λόγω των παράλληλων κρίσεων στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Δεν υπάρχει, πάντως, δημόσια ανακοίνωση για κάποια νέα ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση εναντίον τουρκικών δυνάμεων ή εγκαταστάσεων στη Λιβύη.

Η θέση της Λιβύης στους σχεδιασμούς της Άγκυρας

Η Τουρκία διατηρεί στενές σχέσεις με τις αρχές της Τρίπολης και έχει ενισχύσει την παρουσία της στη Λιβύη μέσω στρατιωτικής συνεργασίας, εκπαίδευσης και ενεργειακών συμφωνιών.

Η λιβυκή υπόθεση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Άγκυρα, καθώς της προσφέρει δυνατότητες διπλωματικής και στρατιωτικής παρουσίας στη νότια πλευρά της Μεσογείου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει καταγράψει επίσης την επέκταση των επαφών της Τουρκίας με παράγοντες της ανατολικής Λιβύης, παρά τις πολιτικές και στρατιωτικές διαιρέσεις που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τη χώρα.

Τον Ιούνιο του 2025, η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με την τουρκική κρατική εταιρεία TPAO για γεωλογικές και γεωφυσικές μελέτες σε υπεράκτιες περιοχές.

Οι κινήσεις αυτές εντάσσονται στην ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τη θέση της στην περιφερειακή αγορά ενέργειας και στις εξελίξεις γύρω από τη θαλάσσια οριοθέτηση.

Μία διαφορά που αφορά περισσότερες χώρες

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποτελεί επί χρόνια σημείο διαφωνίας ανάμεσα στην Τουρκία, την Ελλάδα και άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου.

Το ενδιαφέρον της νέας ισραηλινής ανάλυσης βρίσκεται στο γεγονός ότι αντιμετωπίζει τις επιπτώσεις του και μέσα από το πρίσμα της ασφάλειας του Ισραήλ.

Οι ενεργειακές συνεργασίες με την Ελλάδα, την Κύπρο και την Αίγυπτο, η εξάρτηση από τις θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές και οι αυξανόμενες εντάσεις στην περιοχή συνθέτουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι ισραηλινές υπηρεσίες φέρονται να αξιολογούν την τουρκική παρουσία στη Λιβύη.

Για την Αθήνα, η αναφορά της Jerusalem Post στην Κρήτη και τη Ρόδο δείχνει ότι η διαμάχη για τη θαλάσσια οριοθέτηση εξετάζεται και υπό το πρίσμα των συμφερόντων άλλων περιφερειακών δυνάμεων. Αυτό δεν προδικάζει νέες διπλωματικές ή στρατιωτικές αποφάσεις, αναδεικνύει όμως τη σημασία που αποκτά η Ανατολική Μεσόγειος για τις ενεργειακές και θαλάσσιες διαδρομές του Ισραήλ.