Μια κίνηση με έντονο οικονομικό αλλά και γεωπολιτικό αποτύπωμα έκανε η Τουρκία, αφαιρώντας την άδεια λειτουργίας της ιρανικής Bank Mellat στη χώρα, την ώρα που οι Ηνωμένες Πολιτείες κλιμακώνουν την πίεση προς τρίτες χώρες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τον περιορισμό των οικονομικών διαύλων της Τεχεράνης.
Η τουρκική Αρχή Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας (BDDK) αποφάσισε την ανάκληση της άδειας λειτουργίας του κεντρικού υποκαταστήματος της Bank Mellat στην Κωνσταντινούπολη. Η απόφαση ελήφθη στις 18 Σεπτεμβρίου και δημοσιεύθηκε στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 19 Σεπτεμβρίου.
Η επίσημη απόφαση δεν συνδέει ρητά την ενέργεια της Άγκυρας με τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν. Επικαλείται το άρθρο 71 του τουρκικού τραπεζικού νόμου, το οποίο δίνει τη δυνατότητα στις αρχές να ανακαλέσουν την άδεια μιας τράπεζας όταν κρίνεται ότι η συνέχιση της δραστηριότητάς της μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για τα δικαιώματα των καταθετών ή για την ασφάλεια και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Τέλος σε παρουσία 44 ετών
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή η Bank Mellat δεν αποτελεί νεοεισερχόμενο παίκτη στην τουρκική αγορά. Είχε λάβει άδεια δραστηριοποίησης στην Τουρκία το 1981 και άρχισε να λειτουργεί τον Απρίλιο του 1982, διατηρώντας παρουσία επί περίπου 44 χρόνια.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει το Euronews, στο τέλος του 2025 η τράπεζα διέθετε στην Τουρκία ενεργητικό περίπου 2,08 δισ. τουρκικών λιρών, καταθέσεις 1,01 δισ. λιρών και ίδια κεφάλαια περίπου 980 εκατ. λιρών. Παράλληλα, είχε διαδραματίσει ρόλο στις εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Τουρκίας και Ιράν.
Η χρονική συγκυρία, ωστόσο, είναι εκείνη που προσδίδει στην κίνηση σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Η Ουάσιγκτον σφίγγει τον οικονομικό κλοιό
Οι ΗΠΑ έχουν εντείνει αισθητά τις τελευταίες εβδομάδες την εκστρατεία οικονομικής πίεσης κατά της Τεχεράνης. Στις 4 Σεπτεμβρίου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική Golden Global Bank και θυγατρικές της, υποστηρίζοντας ότι είχαν διευκολύνει συναλλαγές δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων προς όφελος της Δύναμης Quds των Φρουρών της Επανάστασης και παρείχαν στο Ιράν πρόσβαση σε διεθνείς τραπεζικούς διαύλους.
Η ενέργεια εντάσσεται στην αμερικανική επιχείρηση «Operation Economic Outcast», μέσω της οποίας η Ουάσιγκτον επιχειρεί να περιορίσει τα χρηματοπιστωτικά δίκτυα που, κατά τις αμερικανικές αρχές, χρησιμοποιεί η Τεχεράνη για να παρακάμπτει τις κυρώσεις και να μεταφέρει κεφάλαια στο εξωτερικό. Μάλιστα, στις 14 Σεπτεμβρίου το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών προειδοποίησε εκ νέου ξένες επιχειρήσεις και τράπεζες για τον κίνδυνο δευτερογενών κυρώσεων εφόσον συνεχίζουν συγκεκριμένες συναλλαγές με το Ιράν.
Η πίεση δεν περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα. Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν στις 8 Σεπτεμβρίου νέο πακέτο μέτρων που αφορά τον ιρανικό αεροπορικό τομέα, ενώ, σύμφωνα με το Reuters, Τουρκία και Ομάν αποφάσισαν κατόπιν επαφών με την Ουάσιγκτον να σταματήσουν τις πτήσεις της ιρανικής Mahan Air προς τις χώρες τους.
Ένα μήνυμα από την Άγκυρα προς την Τεχεράνη;
Η ανάκληση της άδειας της Bank Mellat δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην συνολική αλλαγή της τουρκικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν. Άγκυρα και Τεχεράνη διατηρούν σημαντικές οικονομικές σχέσεις, ενώ ταυτόχρονα ανταγωνίζονται σε αρκετά περιφερειακά μέτωπα.
Ωστόσο, η αλληλουχία των τελευταίων αποφάσεων δείχνει ότι η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενο κόστος από τη διατήρηση οικονομικών και χρηματοπιστωτικών διαύλων που εκτίθενται στις αμερικανικές κυρώσεις.
Η υπόθεση της Bank Mellat αποτελεί έτσι κάτι περισσότερο από μια τραπεζική απόφαση. Αναδεικνύει τα στενά περιθώρια ελιγμών της Άγκυρας ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης των σχέσεών της με το Ιράν και στην πίεση της Ουάσιγκτον για μεγαλύτερη οικονομική απομόνωση της Τεχεράνης.
