Μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει σημαντικά τις ισορροπίες στις σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ–Ρωσίας βρίσκεται σε εξέλιξη γύρω από τους ρωσικούς S-400 που διαθέτει η Άγκυρα. Τουρκικά μέσα ενημέρωσης υποστηρίζουν ότι Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και Βλαντίμιρ Πούτιν κατέληξαν σε συνεννόηση για τη μεταβίβαση των συστημάτων σε τρίτη χώρα, κατά τη συνάντησή τους στο Κιργιστάν.
Το CNN Greece, επικαλούμενο το τουρκικό OdaTV, αναφέρει ότι η συμφωνία φέρεται να επιτεύχθηκε στο περιθώριο της Συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης. Η χώρα που θα αποκτήσει τους S-400 δεν έχει επιβεβαιωθεί, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εμφανίζονται ως ένα από τα επικρατέστερα σενάρια.
Η πληροφορία από την Τουρκία
Το OdaTV επικαλείται πηγές ασφαλείας, σύμφωνα με τις οποίες οι διαπραγματεύσεις για την πώληση των S-400 σε τρίτη χώρα έχουν φθάσει στο τελικό στάδιο. Το ίδιο δημοσίευμα συνδέει ευθέως την εξέλιξη με τις επαφές Ερντογάν–Πούτιν στο Κιργιστάν.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική παράμετρος: μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει επίσημη ανακοίνωση Ρωσίας και Τουρκίας που να επιβεβαιώνει ότι έχει οριστικοποιηθεί η πώληση. Ο ίδιος ο Ερντογάν, μετά τη συνάντηση με τον Πούτιν, περιορίστηκε να δηλώσει ότι οι δύο ηγέτες συζήτησαν όλα τα ζητήματα της διμερούς ατζέντας, απαντώντας σε ερώτηση που αφορούσε ακριβώς το ενδεχόμενο μεταφοράς των S-400 σε τρίτη χώρα. Παράλληλα, τόνισε ότι συνεχίζονται οι συνομιλίες για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35.
Η συζήτηση δεν είναι καινούργια. Ήδη από τον Ιούλιο του 2026 τουρκικές πηγές ανέφεραν ότι εξετάζεται η μεταβίβαση των συστημάτων σε χώρα του Κόλπου, με ΗΑΕ και Κατάρ να αναφέρονται ως πιθανοί προορισμοί. Το Κρεμλίνο είχε τότε επιβεβαιώσει ότι υπήρχαν επαφές με την Άγκυρα, χαρακτηρίζοντας το ζήτημα «εξαιρετικά ευαίσθητο».
Οι S-400 άνοιξαν τη μεγάλη ρήξη με την Ουάσιγκτον
Η Τουρκία συμφώνησε το 2017 με τη Ρωσία για την προμήθεια των S-400, με τις πρώτες παραδόσεις να πραγματοποιούνται το 2019. Η κίνηση προκάλεσε σοβαρή κρίση στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, καθώς η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι η ταυτόχρονη παρουσία των S-400 και των F-35 θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ευαίσθητα τεχνολογικά δεδομένα του αμερικανικού μαχητικού.
Ακολούθησε ο αποκλεισμός της Τουρκίας από το πρόγραμμα F-35 και η επιβολή κυρώσεων CAATSA. Έκτοτε, οι S-400 μετατράπηκαν από σύμβολο της στρατηγικής αυτονομίας που επιδίωκε ο Ερντογάν σε ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την αποκατάσταση της αμυντικής συνεργασίας Άγκυρας–Ουάσιγκτον.
Η επιστροφή των F-35 στην τουρκική ατζέντα έγινε ακόμη πιο έντονη τους τελευταίους μήνες. Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εμφανιστεί θετικός στην εξομάλυνση των αμυντικών σχέσεων με την Άγκυρα, ενώ τον Ιούλιο ανακοίνωσε πρόθεση άρσης των αμερικανικών κυρώσεων, αφήνοντας παράλληλα ανοικτό το ζήτημα των F-35.
Γιατί η πώληση μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα
Η απομάκρυνση των S-400 από το τουρκικό έδαφος θα μπορούσε να εξαλείψει το σημαντικότερο πρακτικό εμπόδιο για μια νέα αμερικανοτουρκική συμφωνία. Δεν σημαίνει, όμως, αυτομάτως ότι η Τουρκία θα παραλάβει F-35.
Θα απαιτηθούν πολιτικές και νομικές διαδικασίες στις ΗΠΑ, ενώ το Κογκρέσο εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Επιπλέον, οποιαδήποτε μεταπώληση των ρωσικών συστημάτων χρειάζεται τη συγκατάθεση της Μόσχας λόγω των όρων τελικού χρήστη.
Για την Τουρκία, πάντως, το διακύβευμα είναι μεγάλο. Η Άγκυρα έχει ήδη ενισχύσει τον αεροπορικό σχεδιασμό της με Eurofighter, ενώ συνεχίζει την ανάπτυξη του εγχώριου μαχητικού KAAN. Ο Ερντογάν ξεκαθάρισε μάλιστα μετά το Κιργιστάν ότι η προσπάθεια επιστροφής στα F-35 δεν σημαίνει εγκατάλειψη ούτε του KAAN ούτε των τουρκικών προγραμμάτων αεράμυνας.
Η ελληνική παράμετρος
Οι εξελίξεις παρακολουθούνται αναπόφευκτα και από την Αθήνα. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στην απόκτηση 20 F-35, επομένως μια ενδεχόμενη επιστροφή της Τουρκίας στο αμερικανικό πρόγραμμα θα επηρέαζε μακροπρόθεσμα την αεροπορική ισορροπία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο στοιχείο, συνεπώς, δεν είναι μόνο πού θα καταλήξουν οι S-400. Είναι τι θα πάρει η Άγκυρα σε αντάλλαγμα για την απαλλαγή από ένα σύστημα που της κόστισε πολιτικά πολύ περισσότερο απ’ όσο ίσως υπολόγιζε το 2017.
Εάν επιβεβαιωθεί οριστικά η συμφωνία Ερντογάν–Πούτιν και οι S-400 φύγουν από την Τουρκία, θα κλείσει ένας κύκλος σχεδόν μιας δεκαετίας. Και ταυτόχρονα θα ανοίξει ένας νέος, με το πραγματικό ερώτημα να μεταφέρεται πλέον στην Ουάσιγκτον: θα επιστρέψουν τελικά τα F-35 στην τουρκική Πολεμική Αεροπορία;
