Ανησυχία εκφράζουν ακαδημαϊκοί, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ότι έχει αυξηθεί το εμπόριο μούμιας. Ναι, καλά διαβάσατε: κόσμος πουλάει και αγοράζει μουμιοποιημένα ανθρώπινα λείψανα.

Σε πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό International Journal of Cultural Property και διαδικτυακά από το Cambridge University Press, ερευνητές κάνουν λόγο για «πραγματική κατάρα της μούμιας», αναφέροντας ότι το εμπόριο αυτό εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την υγεία τόσο των συλλεκτών όσο και των ταχυδρομικών υπηρεσιών που χρησιμοποιούν.

Το εμπόριο μούμιας είναι παλιά υπόθεση

Όσο περίεργο και αν φαίνεται, ειδικά τον Μεσαίωνα, οι μούμιες θεωρούνταν θαυματουργό φάρμακο.

Από τον 12ο αιώνα, η σκόνη από μούμιες θεωρούνταν ότι είχε θεραπευτικές ιδιότητες για κάθε είδους πάθηση, από τον πονόδοντο μέχρι τη δυσεντερία. Μέχρι τον 16ο αιώνα, είχε στηθεί ένα καλά οργανωμένο δίκτυο διακίνησης μουμιών σε όλη την Ευρώπη.

Με λίγα λόγια, οι Ευρωπαίοι έτρωγαν μούμιες – και όχι απλά σε σκόνη. Τη Βικτωριανή Εποχή, ήταν πολύ της μόδας στην αριστοκρατία τα… πάρτι μούμιας, όπου οι παρευρισκόμενοι ξετύλιγαν τα σάβανα κάποιας μούμιας που είχε φτάσει από την εξωτική Αίγυπτο και αρκετοί έτρωγαν κομμάτια από αυτές.

Επίσης, πολλοί ζωγράφοι της Αναγέννησης εικάζεται ότι χρησιμοποιούσαν το λεγόμενο «καφέ της μούμιας», μια χαρακτηριστική απόχρωση σκούρου καφέ που φτιαχνόταν από μούμιες.

Πουλάνε μούμιες στα social media

Εν έτει 2026, το εμπόριο μούμιας συνεχίζεται ακόμα: γίνονται μυστικές αγοραπωλησίες ανθρώπινων μελών ηλικίας αιώνων, συμπεριλαμβανομένων χεριών, ποδιών και κεφαλιών.

Το ημι-παράνομο, συχνά αθέμιτο αυτό εμπόριο έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια μέσω της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προσωπικών ιστοσελίδων, πλατφορμών ηλεκτρονικού εμπορίου και οίκων δημοπρασιών.

Ωστόσο, η πρόσφατη μελέτη που προαναφέρθηκε κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για αδρανείς μικροοργανισμούς και τοξικά υλικά που χρησιμοποιήθηκαν για τη συντήρηση των μουμιοποιημένων οργάνων.

Όσοι εμπλέκονται φαίνεται να έχουν πλήρη άγνοια για το πώς οι ζωντανοί «εκτίθενται σε ποικίλους κινδύνους», αναφέρει η μελέτη.

Τι διαπίστωσε η έρευνα για τις μούμιες

Η εξέταση 128 διαδικτυακών δημοσιεύσεων σε πλατφόρμες της Meta, ιστότοπους ηλεκτρονικού εμπορίου, e-shop και οίκους δημοπρασιών αποκάλυψε πολυπληθείς περιπτώσεις μουμιοποιημένων λειψάνων προς πώληση που έφεραν σαφή σημάδια βιολογικής αλλοίωσης.

Διαπιστώθηκε όμως ότι οι πωλητές δεν παρείχαν οδηγίες ασφαλείας και συχνά χρησιμοποιούσαν ταχυδρομικές υπηρεσίες για τη μεταφορά των μελών στους αγοραστές.

«Μεμονωμένα ανθρώπινα μέλη, όπως χέρια και πόδια, αναγνωρίστηκαν συχνότερα, και ακολουθούν τα πλήρη μουμιοποιημένα κεφάλια», γράφουν οι συγγραφείς της δημοσίευσης. «Πάνω από το μισό δείγμα (51,6%) αποτελούνταν από κεφάλια σε διαφορετικές καταστάσεις πληρότητας και συντήρησης — συμπεριλαμβανομένων ολόκληρων ή μερικών μουμιοποιημένων κεφαλιών, κρανίων με μαλακούς ιστούς ή/και μαλλιά, καθώς και tsantsas, δηλαδή συρρικνωμένων κεφαλιών που κατασκευάζονταν από τη φυλή Σουάρ του βόρειου Περού/ανατολικού Εκουαδόρ».

Οι πρακτικές μουμιοποίησης, είτε τεχνητές είτε φυσικές, περιλαμβάνουν σύνθετες χημικές και φυσικές διεργασίες με στόχο την επιβράδυνση της αποσύνθεσης. Μια σειρά από τοξικά υλικά και ουσίες έχουν χρησιμοποιηθεί στην πάροδο του χρόνου για τη συντήρηση των ιστών, συμπεριλαμβανομένων βαρέων μετάλλων όπως το αρσενικό, ο υδράργυρος και ο μόλυβδος.

Γιατί η κατάρα της μούμιας είναι πραγματική

Τα μουμιοποιημένα λείψανα μπορούν να φιλοξενούν μια μεγάλη ποικιλία αδρανών μικροοργανισμών παρά τους αιώνες αφυδάτωσης. Για παράδειγμα, οι αδρανείς μύκητες μπορούν να μεταφερθούν στον αέρα όταν μετακινηθούν ή διαταραχθούν, γεγονός που εγκυμονεί κινδύνους για τη δημόσια υγεία.

Η εισπνοή σπορίων ασπέργιλλου θεωρήθηκε υπεύθυνη για τον θάνατο 10 από τους 12 συντηρητές που άνοιξαν τον τάφο του βασιλιά Καζίμιρ Δ΄ της Κρακοβίας, στη σημερινή Πολωνία, τη δεκαετία του 1970, σημειώνει η μελέτη.

Πιστεύεται επίσης ότι μια σοβαρή μορφή ασπεργίλλωσης από εισπνοή μυκήτων ενδέχεται να συνέβαλε στον θάνατο του Λόρδου Κάρναρβον, του κύριου χρηματοδότη της εξερεύνησης του τάφου του Τουταγχαμών στην Κοιλάδα των Βασιλέων στην Αίγυπτο.

Ο θάνατος του Κάρναρβον το 1923 είχε αναφερθεί ως απόδειξη του μύθου ότι όσοι άνοιγαν τάφους θα καταριούνταν με ατυχία, ασθένεια ή θάνατο — γνωστός και ως «η κατάρα της μούμιας».

Kίνδυνος για τη δημόσια υγεία

Η Κίρστι Σκουάιρς, καθηγήτρια ανθρώπινης βιοαρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο Staffordshire, η οποία εργάστηκε για την έρευνα μαζί με τους Ντάριο Πιομπίνο-Μασκάλι, Κλάρα Ουρτσί και Ντέιμιεν Χάφερ, δήλωσε ότι οι έμποροι φαίνεται να έχουν άγνοια για τους κινδύνους.

Η ίδια ανέφερε: «Σε ορισμένα από τα σχόλια επισημαίνουν μια “μυρωδιά μούμιας” —η οποία μπορεί να αποδοθεί στη βιολογική αλλοίωση των λειψάνων— ωστόσο ορισμένες από τις εικόνες που μεταφορτώθηκαν δείχνουν μουμιοποιημένα λείψανα που δεν βρίσκονται σε προστατευτικές θήκες αλλά είναι εκτεθειμένα στον αέρα, για παράδειγμα μέσα σε ένα δωμάτιο κατοικίας, κάτι που θα μπορούσε να είναι πραγματικά επικίνδυνο. Όταν συντάσσαμε αυτή τη μελέτη, υπήρχαν φωτογραφίες από σοβαρά αλλοιωμένα λείψανα τα οποία βρίσκονταν απλώς πάνω σε βάση χωρίς γυάλινο κάλυμμα. Δεν φαινόταν να υπάρχει έλεγχος θερμοκρασίας, δηλαδή οι κατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης που απαιτούνται για τα ανθρώπινα λείψανα».

Η μελέτη διαπίστωσε ότι δεν κινδυνεύουν μόνο όσοι εμπορεύονται ανθρώπινα μέλη. Οι ακαδημαϊκοί γράφουν: «Δεδομένου ότι ταχυδρομικές εταιρείες και εταιρείες ταχυμεταφορών (courier) χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά μουμιοποιημένων ανθρώπινων λειψάνων, οι εργαζόμενοι σε αποθήκες, οι οδηγοί, το προσωπικό διακομιστικών κέντρων και οι τελωνειακοί υπάλληλοι βρίσκονται όλοι σε κίνδυνο, καθώς είναι αμφίβολο αν φορούν τον απαραίτητο εξοπλισμό ατομικής προστασίας κατά την αρχική τους επαφή με αυτά τα φορτία».