Το φετινό καλοκαίρι εξελίσσεται σε ένα από τα θερμότερα των τελευταίων ετών στην Ευρώπη, με τους μετεωρολόγους να παρακολουθούν με ιδιαίτερη ανησυχία τα προγνωστικά στοιχεία που δείχνουν ότι ένα νέο, παρατεταμένο κύμα ζέστης ενδέχεται να επηρεάσει μεγάλο μέρος της ηπείρου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Ιταλία, αλλά και αρκετές χώρες της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης, όπου η εγκατάσταση ενός ισχυρού αντικυκλώνα θα μπορούσε να οδηγήσει σε θερμοκρασίες αισθητά υψηλότερες από τα φυσιολογικά επίπεδα για την εποχή. Παράλληλα, τα εποχικά μοντέλα του ECMWF συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι ο Ιούλιος και ο Αύγουστος θα κινηθούν πάνω από τις κλιματικές τιμές αναφοράς σε μεγάλο μέρος της Μεσογείου.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι δεν πρόκειται για μια σύντομη θερμή εισβολή, αλλά για ένα εκτεταμένο επεισόδιο που μπορεί να διατηρηθεί αρκετές ημέρες, επηρεάζοντας τη φυσιολογική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας και παρατείνοντας τις υψηλές θερμοκρασίες.
Η «διαμόρφωση Ωμέγα» που ανησυχεί τους μετεωρολόγους
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNR, η εικόνα του καιρού στη δυτική Ευρώπη αναμένεται να μεταβληθεί αισθητά μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Οι επιστήμονες εξηγούν ότι ένα νέο, έντονο κύμα καύσωνα πρόκειται να πλήξει την Ιταλία και τη Δυτική Ευρώπη. Από τη Δευτέρα, μια περιοχή χαμηλής πίεσης δυτικά της Ιβηρικής Χερσονήσου θα προσελκύσει ζεστό αέρα της ερήμου, ο οποίος θα ενισχύσει τον αντικυκλώνα που υπάρχει πάνω από την Ιταλία εδώ και εβδομάδες.
Παράλληλα, μια δεύτερη βαρομετρική ύφεση προβλέπεται να εγκατασταθεί ανάμεσα στην ανατολική Ευρώπη και τη Μαύρη Θάλασσα, δημιουργώντας αυτό που οι μετεωρολόγοι αποκαλούν «διαμόρφωση Ωμέγα» (Omega Blocking).
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σταθερή διάταξη της ατμόσφαιρας, κατά την οποία δύο περιοχές χαμηλών πιέσεων εγκλωβίζουν έναν ισχυρό αντικυκλώνα στο ενδιάμεσο. Το αποτέλεσμα είναι ο θερμός αέρας να παραμένει σχεδόν ακίνητος πάνω από τις ίδιες περιοχές, χωρίς να μπορούν να εισχωρήσουν ψυχρότερες αέριες μάζες από τον Ατλαντικό.
Σύμφωνα με τις τελευταίες εκτιμήσεις, η καρδιά του αντικυκλώνα αναμένεται να μετατοπιστεί ανατολικότερα, καλύπτοντας σχεδόν ολόκληρη την Ιταλία και επηρεάζοντας μεγάλο μέρος της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης. Παρόμοιες διατάξεις είχαν παρατηρηθεί και κατά τα ισχυρά κύματα καύσωνα των τελευταίων ετών, όταν οι υψηλές θερμοκρασίες παρέμειναν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς ουσιαστική μεταβολή.
Πώς λειτουργεί ο «θερμικός θόλος»
Οι επιστήμονες του CNR εξηγούν αναλυτικά τον μηχανισμό που βρίσκεται πίσω από αυτά τα ακραία επεισόδια ζέστης.
Όπως επισημαίνουν, ένας αντικυκλώνας λειτουργεί σαν ένας μεγάλος θόλος που παγιδεύει ζεστό αέρα. Αυτός ο αέρας βυθίζεται προς το έδαφος, συμπιέζεται και θερμαίνεται ακόμη περισσότερο. Ταυτόχρονα, η υψηλή πίεση εμποδίζει τον σχηματισμό νεφών και εμποδίζει την άφιξη ψυχρότερων ρευμάτων, όπως αυτά από τον Ατλαντικό. Το αποτέλεσμα: καθαρός ουρανός και σταθερά αυξανόμενες θερμοκρασίες».
Με απλά λόγια, η ατμόσφαιρα λειτουργεί σαν ένα «καπάκι», εγκλωβίζοντας τη θερμότητα κοντά στην επιφάνεια του εδάφους. Η συνεχής ηλιοφάνεια, η απουσία νεφώσεων και η αδυναμία ανανέωσης των αερίων μαζών οδηγούν σε διαδοχικές ημέρες έντονης ζέστης αλλά και ιδιαίτερα θερμές νύχτες, τις λεγόμενες «τροπικές νύχτες», κατά τις οποίες η θερμοκρασία παραμένει πάνω από τους 20 ή ακόμη και τους 25 βαθμούς Κελσίου. Το φαινόμενο αυτό θεωρείται ιδιαίτερα επιβαρυντικό για τον ανθρώπινο οργανισμό, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Γιατί αυτά τα αντικυκλωνικά μπλοκ διαρκούν όλο και περισσότερο
Εκείνο που προβληματίζει περισσότερο τους επιστήμονες δεν είναι μόνο η ένταση της ζέστης, αλλά και η διάρκειά της. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται ότι τέτοιες αντικυκλωνικές διατάξεις παραμένουν «καρφωμένες» πάνω από τις ίδιες περιοχές για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα οι θερμοκρασίες να διατηρούνται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα επί πολλές συνεχόμενες ημέρες.
Οι ειδικοί του CNR εξηγούν τον μηχανισμό που επιτρέπει σε αυτά τα συστήματα να διατηρούνται ενεργά για τόσο μεγάλο διάστημα:
«Ένας αντικυκλώνας είναι ισχυρότερος όσο θερμότερος είναι ο αέρας που τον τροφοδοτεί, ειδικά σε “μεσαία” υψόμετρα, δηλαδή μεταξύ 4.000 και 6.000 μέτρων. Όταν ο θερμός αέρας από τα υποτροπικά κινείται προς τα βόρεια, προς την κεντρική Ευρώπη, ο αντικυκλώνας έχει μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και μπορεί να διαρκέσει για εβδομάδες.»
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη απαιτεί έναν ιδιαίτερο συνδυασμό βαρομετρικών συστημάτων.
«Για να συμβεί αυτό, απαιτείται ένας συγκεκριμένος συνδυασμός: ένα σύστημα χαμηλής πίεσης τοποθετημένο στη δυτική πλευρά του αντικυκλώνα, το οποίο, περιστρεφόμενο αριστερόστροφα (όπως συμβαίνει στο ημισφαίριό μας), “ρουφά” θερμό αέρα από την αφρικανική έρημο και τον ωθεί προς την Ευρώπη. Το σύστημα συμπεριφέρεται σαν κύμα: όταν η κορυφή υψηλής πίεσης εδραιώνεται, μια άλλη δίνη χαμηλής πίεσης μπορεί να σχηματιστεί στην αντίθετη πλευρά του κύματος, μπλοκάροντας τον αντικυκλώνα και αναγκάζοντάς τον να παραμείνει ακίνητος στις ίδιες περιοχές για μεγάλο χρονικό διάστημα».
Αυτό ακριβώς το φαινόμενο είναι γνωστό ως Omega Block, μια διάταξη που πήρε το όνομά της από το σχήμα του ελληνικού γράμματος Ω. Οι μετεωρολόγοι εξηγούν ότι υπό φυσιολογικές συνθήκες ο αεροχείμαρρος (jet stream) μετακινεί τα καιρικά συστήματα από τα δυτικά προς τα ανατολικά. Όταν όμως δημιουργείται ένα μπλοκάρισμα αυτού του τύπου, η κυκλοφορία της ατμόσφαιρας επιβραδύνεται και η ζέστη παραμένει εγκλωβισμένη πάνω από τις ίδιες περιοχές για ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες.
Ο ρόλος της κλιματικής αλλαγής
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η «διαμόρφωση Ωμέγα» δεν αποτελεί ένα νέο ή άγνωστο μετεωρολογικό φαινόμενο. Εκείνο που αλλάζει είναι το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκδηλώνεται.
Όπως επισημαίνει το CNR, «αυτή η “διαμόρφωση ωμέγα” δεν είναι από μόνη της ένα εξαιρετικό φαινόμενο, αλλά η κλιματική αλλαγή ενισχύει την αντικυκλωνική της συνιστώσα: η κορυφή υψηλής πίεσης κινείται όλο και πιο βόρεια, φέρνοντας θερμότητα στη βόρεια Γαλλία, την Αγγλία, ακόμη και στη Σκανδιναβία. Επιπλέον, οι εμπλεκόμενες αέριες μάζες είναι ολοένα και θερμότερες, και αυτό μεταφράζεται σε ολοένα και υψηλότερες θερμοκρασίες εδάφους. Για τόσο καιρό σχηματίζονται εκτεταμένα κύματα καύσωνα σε όλη την ήπειρο. Για να αποδυναμωθούν αυτά τα αντικυκλωνικά μπλοκ, χρειάζονται ψυχρά ρεύματα και δίνες που είναι αρκετά ισχυρά ώστε να διαπεράσουν τον θόλο υψηλής πίεσης, φέρνοντας βροχή και πτώση της θερμοκρασίας. Αλλά όσο θερμότερη είναι η ατμόσφαιρα, τόσο πιο αδύναμο εξασθενεί αυτό το “ψυχρό αντίστοιχο”, καθιστώντας όλο και πιο δύσκολο να διασπαστεί το μπλοκ».
Τι αναμένεται στην Ελλάδα
Παρά την έντονη ζέστη που επικρατεί στη δυτική Μεσόγειο, τα τελευταία προγνωστικά στοιχεία για την Ελλάδα εμφανίζονται περισσότερο καθησυχαστικά.
Η μετεωρολόγος της ΕΡΤ Όλγα Παπαβγούλη επισημαίνει ότι τις επόμενες ημέρες θα επικρατήσει γενικά αίθριος καιρός, με περιορισμένες τοπικές βροχές κυρίως στα ορεινά, ενώ η θερμοκρασία θα παρουσιάσει σταδιακή άνοδο και θα κορυφωθεί την Κυριακή. Από τη Δευτέρα και την Τρίτη αναμένεται μικρή αποκλιμάκωση της ζέστης, καθώς θα ενισχυθούν οι βόρειοι άνεμοι και θα επιστρέψουν τα μελτέμια.
Παράλληλα, και ο διευθυντής της ΕΜΥ Θοδωρής Κολυδάς έχει επισημάνει ότι, με βάση τα σημερινά προγνωστικά δεδομένα, δεν προκύπτει οργανωμένο ή ακραίο επεισόδιο καύσωνα για τη χώρα, παρά μόνο σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας τις επόμενες ημέρες.
Αναλυτική πρόγνωση για την Ελλάδα
Σύμφωνα με την πρόγνωση της μετεωρολόγου της ΕΡΤ Όλγας Παπαβγούλη, η χώρα θα συνεχίσει να κινείται σε καλοκαιρινούς ρυθμούς τις επόμενες ημέρες, χωρίς όμως να διαφαίνεται -με τα σημερινά δεδομένα- οργανωμένο και παρατεταμένο κύμα καύσωνα. Οι θερμοκρασίες θα παρουσιάσουν διακυμάνσεις, ενώ τα μελτέμια θα εξακολουθήσουν να επηρεάζουν κυρίως το Αιγαίο, περιορίζοντας σε σημαντικό βαθμό την αίσθηση της ζέστης στις ανατολικές περιοχές.
Οι μετεωρολόγοι τονίζουν ότι μέχρι τα τέλη της ερχόμενης εβδομάδας δεν προκύπτουν ενδείξεις για παρατεταμένο καύσωνα στην Ελλάδα. Κατά τόπους ο υδράργυρος θα αγγίξει τους 38 με 39 βαθμούς Κελσίου, κυρίως σε ευπαθείς στη ζέστη ηπειρωτικές περιοχές, ωστόσο οι υψηλές αυτές τιμές δεν αναμένεται να έχουν μεγάλη διάρκεια.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις εξελίξεις μετά τα μέσα Ιουλίου, καθώς ορισμένα προγνωστικά μοντέλα αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο μεταφοράς πολύ θερμών αερίων μαζών από τη δυτική Μεσόγειο προς την ανατολική. Οι ειδικοί, πάντως, επισημαίνουν ότι είναι ακόμη νωρίς για ασφαλή συμπεράσματα και απαιτούνται νεότερα στοιχεία ώστε να αξιολογηθεί αν θα προκύψει οργανωμένο επεισόδιο καύσωνα.
Σάββατο: Αίθριος καιρός με λίγες τοπικές μπόρες
Το Σάββατο θα κυλήσει με ηλιοφάνεια στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Από τις μεσημβρινές ώρες και μετά θα αναπτυχθούν νεφώσεις στα ορεινά της Πίνδου και της Πελοποννήσου, όπου θα σημειωθούν λίγες πρόσκαιρες μπόρες.
Οι άνεμοι θα πνέουν ασθενείς έως μέτριοι στα περισσότερα τμήματα της χώρας, ενώ στο ανατολικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο θα φτάνουν κατά τόπους τα 6 με 7 μποφόρ.
Η θερμοκρασία θα σημειώσει μικρή άνοδο, φτάνοντας τους 34 με 36 βαθμούς Κελσίου, ενώ σε περιοχές της Θεσσαλίας και της κεντρικής Μακεδονίας ο υδράργυρος ενδέχεται να αγγίξει τοπικά τους 37 βαθμούς.
Κυριακή: Η πιο ζεστή ημέρα του τετραημέρου
Η Κυριακή αναμένεται να είναι η θερμότερη ημέρα των επόμενων ημερών.
Ο καιρός θα παραμείνει γενικά αίθριος, όμως από το απόγευμα θα εκδηλωθεί αστάθεια στα ορεινά της βόρειας χώρας, με τοπικές καταιγίδες κυρίως στην ανατολική Μακεδονία και τη Θράκη.
Η θερμοκρασία θα παρουσιάσει περαιτέρω άνοδο, φτάνοντας τους 37 με 38 βαθμούς σε τμήματα της Μακεδονίας, της Θεσσαλίας, της ανατολικής Στερεάς και της ανατολικής Πελοποννήσου. Στη Θεσσαλία δεν αποκλείεται τοπικά να σημειωθούν ακόμη και 39 βαθμοί Κελσίου.
Στο Αιγαίο οι βοριάδες θα εξακολουθήσουν να φτάνουν τα 6 με 7 μποφόρ.
Δευτέρα: Επιστρέφουν τα μελτέμια
Από τη Δευτέρα οι βόρειοι άνεμοι θα ενισχυθούν αισθητά, φέρνοντας μικρή υποχώρηση της θερμοκρασίας, κυρίως στα ανατολικά ηπειρωτικά και στο Αιγαίο.
Παράλληλα, οι ισχυροί άνεμοι αναμένεται να αυξήσουν σημαντικά τον κίνδυνο εκδήλωσης και ταχείας εξάπλωσης πυρκαγιών, γι’ αυτό και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στις περιοχές υψηλής επικινδυνότητας.
Στο Αιγαίο οι άνεμοι θα φτάσουν τα 6 με 7 μποφόρ, ενώ στο νότιο Κρητικό Πέλαγος δεν αποκλείεται κατά τόπους να αγγίξουν ακόμη και τα 8 μποφόρ.
Η θερμοκρασία θα κυμανθεί στους 33 με 35 βαθμούς στα ανατολικά και έως τους 36 βαθμούς στα δυτικά.
Τρίτη: Επιμένουν οι ισχυροί βοριάδες
Η Τρίτη θα κυλήσει με αρκετή ηλιοφάνεια στις περισσότερες περιοχές της χώρας, ενώ τις θερμές ώρες της ημέρας δεν αποκλείονται λίγες πρόσκαιρες μπόρες σε ορεινά ηπειρωτικά τμήματα.
Κυρίαρχο χαρακτηριστικό θα παραμείνουν τα ενισχυμένα μελτέμια, με ανέμους 6 έως 7 μποφόρ στο Αιγαίο και τοπικά έως 8 μποφόρ στην Εύβοια, την ανατολική Αττική και τα νοτιοανατολικά πελάγη.
Οι καιρικές αυτές συνθήκες θα διατηρήσουν τον κίνδυνο πυρκαγιάς σε υψηλά επίπεδα, ενώ η θερμοκρασία δεν θα παρουσιάσει αξιόλογες μεταβολές.
Από τα μέσα της εβδομάδας νέα άνοδος της θερμοκρασίας
Σύμφωνα με τα σημερινά προγνωστικά δεδομένα, από την Τετάρτη και μετά οι βοριάδες θα αρχίσουν να εξασθενούν, επιτρέποντας στη θερμοκρασία να ακολουθήσει εκ νέου ανοδική πορεία.
Οι μέγιστες τιμές αναμένεται να φτάσουν τους 36 με 38 βαθμούς Κελσίου, ενώ στις κλειστές πεδινές περιοχές της ηπειρωτικής χώρας ενδέχεται να σημειωθούν ακόμη υψηλότερες θερμοκρασίες.
Οι μετεωρολόγοι, ωστόσο, υπογραμμίζουν ότι η εξέλιξη του καιρού μετά τις 14 Ιουλίου παραμένει αβέβαιη και θα αποσαφηνιστεί μέσα στις επόμενες ημέρες, καθώς τα αριθμητικά μοντέλα εξακολουθούν να παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις ως προς την ένταση και τη διάρκεια του ενδεχόμενου θερμού επεισοδίου.
