Η ιστορία των ελληνικών τεθωρακισμένων είναι γεμάτη ονόματα που άφησαν εποχή. Leopard, M48, AMX-30 και φυσικά το M60. Ένα άρμα που για δεκαετίες αποτέλεσε τη βασική δύναμη κρούσης του Ελληνικού Στρατού και υπηρέτησε σε αμέτρητες ασκήσεις, επιφυλακές και σχέδια άμυνας. Για πολλούς στρατιώτες που υπηρέτησαν στα τεθωρακισμένα, το M60 ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα ακόμα άρμα μάχης. Ήταν το σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής.

Σήμερα όμως τα βλέπουμε σπάνια. Δεν συμμετέχουν πλέον στις μεγάλες στρατιωτικές παρελάσεις, ενώ τα Leopard έχουν πάρει τη θέση τους στις μονάδες πρώτης γραμμής. Αυτό όμως γεννά ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα. Τι απέγιναν τελικά όλα αυτά τα εκατοντάδες M60 που διέθετε η Ελλάδα; Καταστράφηκαν; Πουλήθηκαν; Βρίσκονται ακόμα σε αποθήκες; Ή μήπως κάποια εξακολουθούν να είναι έτοιμα να επιστρέψουν σε υπηρεσία αν χρειαστεί;

Στο σημερινό βίντεο θα δούμε ολόκληρη την πορεία των ελληνικών M60, από την άφιξή τους μέχρι τη σημερινή τους κατάσταση και το πιθανό τους μέλλον.

Γιατί η Ελλάδα δεν μπορεί να αγοράσει υποβρύχια από το Ισραήλ

Όταν Μεσουρανούσαν

Το M60 σχεδιάστηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ως η φυσική εξέλιξη του M48 Patton. Αν και εξωτερικά έμοιαζε αρκετά με τον προκάτοχό του, στην πραγματικότητα διέθετε σημαντικές βελτιώσεις σε ισχύ πυρός, προστασία και κινητικότητα.

Το βασικό του όπλο ήταν το πυροβόλο των 105 χιλιοστών M68, ένα από τα πιο επιτυχημένα πυροβόλα της εποχής, το οποίο μπορούσε να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά τα περισσότερα σοβιετικά άρματα της δεκαετίας του 1960 και του 1970.

Η Ελλάδα απέκτησε τα πρώτα M60 μέσω των αμερικανικών προγραμμάτων στρατιωτικής βοήθειας και στη συνέχεια μέσω μεταβιβάσεων μεταχειρισμένου υλικού. Συνολικά παραλήφθηκαν εκατοντάδες άρματα, τόσο στην έκδοση M60A1 όσο και αργότερα στην πιο εξελιγμένη M60A3 TTS.

Η έκδοση M60A3 ήταν σαφώς ανώτερη. Διέθετε ψηφιακό βαλλιστικό υπολογιστή, βελτιωμένο σύστημα ελέγχου πυρός, αποστασιόμετρο λέιζερ και κυρίως θερμικό σκοπευτικό TTS, που επέτρεπε την αναγνώριση και προσβολή στόχων ακόμα και τη νύχτα ή σε συνθήκες περιορισμένης ορατότητας.

Για την εποχή τους, τα χαρακτηριστικά αυτά θεωρούνταν ιδιαίτερα προηγμένα και αύξησαν σημαντικά τις δυνατότητες των ελληνικών τεθωρακισμένων.

Τα M60 αναπτύχθηκαν κυρίως στον Έβρο, αλλά και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, αποτελώντας βασικό στοιχείο της ελληνικής αποτροπής απέναντι στις τουρκικές τεθωρακισμένες δυνάμεις.

Για σχεδόν τρεις δεκαετίες υπήρξαν η αιχμή του δόρατος του Ελληνικού Στρατού. Συμμετείχαν σε δεκάδες μεγάλες ασκήσεις, εκπαιδεύοντας γενιές πληρωμάτων και αποδεικνύοντας την αξιοπιστία τους ακόμη και στις πιο δύσκολες ελληνικές καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, όσο περνούσαν τα χρόνια, η τεχνολογία των αρμάτων μάχης προχωρούσε με γρήγορους ρυθμούς. Η εμφάνιση νεότερων αρμάτων όπως τα Leopard 2, αλλά και η συνεχής βελτίωση των αντιαρματικών πυραύλων, άρχισε να περιορίζει τις επιχειρησιακές δυνατότητες του M60.

Παρότι το πυροβόλο των 105 χιλιοστών παρέμενε αξιόπιστο, η θωράκιση του άρματος δεν μπορούσε πλέον να συγκριθεί με εκείνη των νεότερων σχεδιάσεων. Παράλληλα, το μεγάλο βάρος, η κατανάλωση καυσίμου και το κόστος συντήρησης άρχισαν να γίνονται όλο και πιο σημαντικοί παράγοντες.

Η Ελλάδα εξέτασε κατά καιρούς διάφορα προγράμματα εκσυγχρονισμού, αντίστοιχα με εκείνα που υλοποίησαν χώρες όπως η Τουρκία ή το Ισραήλ, όμως τελικά δεν προχώρησε σε μια τόσο εκτεταμένη αναβάθμιση. Αντί αυτού, αποφασίστηκε η σταδιακή αντικατάστασή τους από τα Leopard 2HEL και τα Leopard 2A4, ενώ παράλληλα παρέμειναν σε υπηρεσία και αρκετά Leopard 1A5.

Έτσι ξεκίνησε σταδιακά το τέλος μιας ολόκληρης εποχής.

Γιατί τα μελλοντικά F-35 μας θα πετούν πιο αργά από τα Phantom

Πού Βρίσκονται Σήμερα;

Σήμερα τα περισσότερα ελληνικά M60 δεν υπηρετούν πλέον σε μονάδες πρώτης γραμμής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκαν.

Ένα σημαντικό ποσοστό βρίσκεται σε στρατιωτικές αποθήκες, διατηρούμενο σε κατάσταση μακροχρόνιας αποθήκευσης. Σε μια τέτοια διαδικασία, τα άρματα συντηρούνται περιοδικά ώστε, εφόσον υπάρξει ανάγκη, να μπορούν να επανέλθουν σε λειτουργική κατάσταση μέσα σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα.

Άλλα M60 χρησιμοποιούνται για εκπαιδευτικούς σκοπούς. Σε στρατόπεδα και σχολεία τεθωρακισμένων λειτουργούν ως μέσα εκπαίδευσης για τεχνικούς και πληρώματα, επιτρέποντας στους νέους στρατιώτες να εξοικειωθούν με μηχανικά συστήματα και διαδικασίες συντήρησης.

Ορισμένα έχουν μετατραπεί σε στατικά εκθέματα, τοποθετημένα έξω από στρατόπεδα ή σε στρατιωτικά μουσεία, θυμίζοντας τη μακρόχρονη υπηρεσία τους στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Παράλληλα, αρκετά χρησιμοποιούνται ως στόχοι σε δοκιμές και εκπαιδευτικές βολές νέων αντιαρματικών όπλων. Με αυτόν τον τρόπο ο στρατός αποκτά πολύτιμα στοιχεία για τις πραγματικές επιδόσεις πυραύλων και πυρομαχικών απέναντι σε θωρακισμένους στόχους.

Πόσα ακριβώς M60 διαθέτει ακόμη η Ελλάδα δεν είναι δημόσια γνωστό. Οι επίσημοι αριθμοί που δημοσιεύονται κατά καιρούς διαφέρουν, ενώ αρκετά στοιχεία παραμένουν απόρρητα για προφανείς λόγους ασφαλείας.

Εκτιμάται πάντως ότι αρκετές εκατοντάδες άρματα εξακολουθούν να υπάρχουν στις ελληνικές αποθήκες, αν και δεν βρίσκονται πλέον σε ενεργό επιχειρησιακή υπηρεσία.

Ένα ακόμη ενδιαφέρον ερώτημα είναι γιατί η Ελλάδα δεν τα πούλησε, όπως έκαναν άλλες χώρες.

Η απάντηση δεν είναι τόσο απλή. Πρώτον, η διεθνής αγορά μεταχειρισμένων αρμάτων είναι σήμερα ιδιαίτερα περιορισμένη, καθώς πολλές χώρες προτιμούν νεότερα μοντέλα ή διαθέτουν ήδη μεγάλες ποσότητες παρόμοιου υλικού.

Δεύτερον, αρκετά M60 έχουν πλέον σημαντική ηλικία, γεγονός που μειώνει την εμπορική τους αξία. Μια πιθανή αναβάθμιση θα απαιτούσε υψηλό κόστος, το οποίο συχνά δεν συμφέρει τον υποψήφιο αγοραστή.

Τρίτον, η διατήρηση αποθεμάτων βαρέος υλικού αποτελεί μέρος της στρατηγικής εφεδρείας πολλών χωρών. Ακόμα και αν ένα άρμα δεν θεωρείται κατάλληλο για τις πρώτες γραμμές, μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο σε περιόδους γενικευμένης κινητοποίησης ή παρατεταμένων επιχειρήσεων.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, πολλές χώρες επανεξέτασαν την αξία των μεγάλων αποθεμάτων στρατιωτικού εξοπλισμού. Ο πόλεμος έδειξε ότι ακόμη και παλαιότερα άρματα μπορούν να αποκτήσουν επιχειρησιακή σημασία όταν οι ανάγκες αυξάνονται και οι απώλειες είναι μεγάλες.

Υπάρχει Μέλλον;

Ρεαλιστικά, η επιστροφή των M60 στην πρώτη γραμμή θεωρείται εξαιρετικά απίθανη. Τα Leopard 2HEL και Leopard 2A4 αποτελούν σήμερα τη βασική δύναμη των ελληνικών τεθωρακισμένων, ενώ ακόμη και τα Leopard 1A5 προσφέρουν συγκεκριμένες επιχειρησιακές δυνατότητες.

Παρ' όλα αυτά, αυτό δεν σημαίνει ότι τα M60 είναι εντελώς άχρηστα.

Σε αρκετές χώρες έχουν μετατραπεί σε οχήματα μηχανικού, γεφυροφόρα, άρματα περισυλλογής ή ειδικά οχήματα υποστήριξης. Άλλες χώρες τα έχουν εξοπλίσει με νέες θερμικές κάμερες, σύγχρονα ηλεκτρονικά και πρόσθετη θωράκιση, παρατείνοντας σημαντικά τη διάρκεια ζωής τους.

Θεωρητικά, η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει μέρος του στόλου της σε βοηθητικούς ρόλους, εφόσον υπήρχε επιχειρησιακή ανάγκη και το αντίστοιχο οικονομικό όφελος. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι εξετάζεται κάποιο μεγάλο πρόγραμμα αναβάθμισης.

Έτσι, τα περισσότερα M60 παραμένουν ως μια πολύτιμη στρατηγική εφεδρεία και ταυτόχρονα ως ένα σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης στρατιωτικής ιστορίας της χώρας.

Για περισσότερα από σαράντα χρόνια υπηρέτησαν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας, εκπαιδεύοντας χιλιάδες αρματιστές και αποτελώντας βασικό πυλώνα της ελληνικής αποτροπής. Μπορεί σήμερα να έχουν παραχωρήσει τη θέση τους σε νεότερα άρματα, όμως η προσφορά τους δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί.

Κάθε φορά που βλέπει κανείς ένα M60 σε κάποιο στρατόπεδο ή μουσείο, δεν αντικρίζει απλώς ένα παλιό άρμα μάχης. Βλέπει ένα κομμάτι της ιστορίας των ελληνικών τεθωρακισμένων, ένα όχημα που υπηρέτησε πιστά για δεκαετίες και συνέβαλε ουσιαστικά στην αμυντική ισχύ της χώρας.