Μια διαφορετική συνάντηση της σύγχρονης δημιουργίας με την αρχαιότητα φιλοξενεί το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Πρωταγωνιστής είναι ο διεθνώς αναγνωρισμένος εικαστικός Ουίλιαμ Κέντριτζ (William Kentridge), ο οποίος παρουσιάζει για πρώτη φορά ατομική έκθεση στην Ελλάδα, με τίτλο «Μιμήσου τον ύπνο των λίθων: Ορφέας, Ευρυδίκη, Μεταμόρφωση και Επιστροφή».

Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν το βράδυ της Πέμπτης 29 Οκτωβρίου, ενώ η έκθεση συνδέεται άμεσα με την ελληνική πρεμιέρα της όπερας «Ορφέας» (L'Orfeo) του Κλάουντιο Μοντεβέρντι στην Εθνική Λυρική Σκηνή, που πραγματοποιήθηκε στις 30 Οκτωβρίου. Τη σκηνοθεσία της παράστασης υπογράφει επίσης ο Κέντριτζ, δημιουργώντας έτσι μια κοινή καλλιτεχνική διαδρομή ανάμεσα στο μουσείο και τη σκηνή της όπερας.

Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: Ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης ως αφετηρία της έκθεσης

Στον πυρήνα της παρουσίασης βρίσκεται ο αρχαιοελληνικός μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης. Τα έργα που εκτίθενται περιλαμβάνουν δημιουργίες του Κέντριτζ για την παραγωγή της όπερας, αλλά και έργα που προέρχονται από τη συνολικότερη καλλιτεχνική του πορεία.

Μέσα από τη συνύπαρξη των σύγχρονων έργων με τις αρχαιότητες του μουσείου, ο καλλιτέχνης προσεγγίζει ζητήματα όπως η απώλεια, η μνήμη και η επιθυμία να ανατραπεί κάτι που έχει ήδη συμβεί. Η αδυναμία επιστροφής στο παρελθόν, αλλά και οι νέες δυνατότητες που μπορούν να προκύψουν από τα απομεινάρια του, τα θραύσματα και τα ίχνη του, αποτελούν βασικούς άξονες της έκθεσης.

Ο ίδιος ο Κέντριτζ αναφέρθηκε στη σχέση του με τους ελληνικούς μύθους, η οποία ξεκίνησε όταν ήταν ακόμη παιδί. «Είναι εξαιρετικό προνόμιο να παρουσιάζω τη δουλειά μου ανάμεσα στα εκπληκτικά έργα που φιλοξενεί αυτό το Μουσείο», δήλωσε στα εγκαίνια, περιγράφοντας στη συνέχεια την πρώτη του επαφή με τις ιστορίες της αρχαίας Ελλάδας.

Γλυφάδα: Παρανάλωμα τριώροφη αντιπροσωπεία αυτοκινήτων

«Νομίζω ότι ήμουν 8 ετών όταν ήρθα σε επαφή με τη δύναμη των ελληνικών μύθων. Βρισκόμουν σε ένα ταξίδι με τρένο από το Γιοχάνεσμπουργκ προς την ακτή, με την αδελφή μου και τον πατέρα μου, ο οποίος μας διάβασε κάποιες ιστορίες των ελληνικών μύθων, όπως την ιστορία του Περσέα που ο χρησμός είχε πει ότι θα σκότωνε τον παππού του. Κι ενώ ο Περσέας έκανε ό,τι μπορούσε για μην συμβεί και ο παππούς του για να αποφύγει τον Περσέα, στο τέλος η μοίρα τους έφερε κοντά: Ο δίσκος που έριξε κατά τη διάρκεια αγώνων στη Λάρισα βρίσκει τον ηλικιωμένο άνδρα και τον σκοτώνει. Το ίδιο και με την ιστορία του Ορφέα: Πηγαίνει στον Κάτω Κόσμο για να σώσει τη γυναίκα του και ο θεός λέει, ναι, μπορείς να την οδηγήσεις πίσω στη χώρα των ζωντανών, αρκεί να μην κοιτάξεις πίσω. Και ο χαζός γυρνάει πίσω. Τι σκέφτηκε; Πώς μπόρεσε να το κάνει; ... Ξέρετε, όσο συχνά κι αν ανεβαίνει ο Ορφέας τον λόφο, πάντα θα κοιτά πίσω. Όσο κι αν προσπαθεί ο Περσέας, πάντα θα σκοτώνει τον παππού του. Το ότι ευχόματε πως θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά τα πράγματα ή ότι γίνεται να αναιρέσουμε κάτι που έχει συμβεί, είναι θεμελιώδες μέσα μας. Γι’ αυτό οι μύθοι έχουν τόση δύναμη. Είναι περισσότερο από μια ιστορία. Μας εμπλέκουν με την πιο βαθιά επιθυμία μας να ελέγξουμε τον κόσμο, γνωρίζοντας ότι δεν μπορούμε», τόνισε ο καλλιτέχνης.

Ο ίδιος υπογράμμισε ακόμη τη σημασία της ταυτόχρονης παρουσίασης της έκθεσης και της όπερας, σημειώνοντας ότι «η όπερα ‘Ορφέας’ στην Εθνική Λυρική Σκηνή και η παρουσίαση της έκθεσης από την παραγωγή αυτή στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο δεν θα μπορούσαν να συμβούν ούτε σε άλλη πόλη ούτε σε άλλα ιδρύματα».

Λίνα Μενδώνη: Το μουσείο ως ιδανικός τόπος για την ιστορία του Ορφέα

Στη σύνδεση του μύθου με τις συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στάθηκε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη. Όπως ανέφερε, το μουσείο αποτελεί «τη σημαντικότερη παγκόσμια κυβωτό της αρχαίας ελληνικής τέχνης», καθώς ανάμεσα στα εκθέματά του βρίσκονται και ορισμένες από τις παλαιότερες απεικονίσεις της μουσικής και των μουσικών στη δυτική τέχνη.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα κυκλαδικά ειδώλια μουσικών από την Κέρο, επισημαίνοντας ότι το μουσείο αποτελεί τον ιδανικό χώρο για να παρουσιαστεί η εξέλιξη της εικονογραφίας του Ορφέα από τις πρώτες έως τις πιο σύγχρονες αναπαραστάσεις του.

Η υπουργός συνέδεσε, παράλληλα, τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης με την επικείμενη αναγέννηση του ίδιου του μουσείου. Όπως εξήγησε, το σχέδιο αποκατάστασης και επέκτασής του δεν συνιστά απλώς μια κτιριακή παρέμβαση ή μια νέα έκθεση, αλλά μια συνολική αναγέννηση του ιδρύματος.

«Ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης ενέχει έναν απολύτως επίκαιρο συμβολισμό για το Μουσείο και την επικείμενη αναγέννησή του. Δεν είναι απλώς επέκταση, δεν είναι επανέκθεση. Είναι μία αναγέννηση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, καθώς η αποκατάστασή του και η επέκτασή του είναι ένα πολύ απαιτητικό σχέδιο, το οποίο όμως πλέον έχει δρομολογηθεί. Σε λίγα χρόνια το νέο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο θα υποδέχεται όλο και μεγαλύτερα κοινά με το μοναδικό του πλούτο αλλά και με το πλήθος των πρωτοποριακών του εκδηλώσεων. Εντωμεταξύ, για όσο διάστημα το μουσείο θα παραμείνει κλειστό οι πολύτιμες συλλογές του θα ταξιδεύουν στον κόσμο, πρεσβεύοντας την ομορφιά και τις αξίες του αρχαίου πολιτισμού της πατρίδας μας. Θα ήταν πραγματικά ιδιαίτερη χαρά αν με τη συναίνεση προφανώς του καλλιτέχνη η έκθεση ‘Μιμήσου τον ύπνο των λίθων’, περισσότερο ανεπτυγμένη, ταξιδέψει στα μεγάλα μουσεία του κόσμου, θέτοντας διεθνώς τα διαχρονικά ερωτήματα της απώλειας, της μνήμης και της επιστροφής που βρίσκονται στον πυρήνα του μύθου, όπως δηλώνει ο ίδιος ο Κέντριτζ», ανέφερε η υπουργός.

Η Λίνα Μενδώνη ευχαρίστησε επίσης τον καλλιτέχνη «για την χαρά που μας δίνει να παρουσιάζουμε σήμερα εδώ στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο τις δημιουργίες του στο ελληνικό κοινό».

Η πρώτη έκθεση σύγχρονου διεθνούς καλλιτέχνη στο μουσείο

Για τη σημασία της έκθεσης και τη συνεργασία των δύο δημιουργικών ομάδων μίλησε η πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, Ιωάννα Δρέττα.

«Σήμερα ανοίγουμε μία πόρτα σε έναν διαφορετικό κόσμο από εμάς. Συνθέτουμε ήχους χιλιάδων χρόνων πριν με τους σύγχρονους, μιλάμε μία νέα γλώσσα, υποδεχόμαστε νέους επισκέπτες. Η πρώτη σόλο έκθεση του William Kentridge στην Ελλάδα και ταυτόχρονα η πρώτη δική μας έκθεση διεθνούς σύγχρονου καλλιτέχνη είναι ένα δώρο, μία μεγάλη τιμή και ευθύνη. Μία έκθεση που σχεδιάστηκε και υλοποιήθηκε και από τις δύο ομάδες του μουσείου και του καλλιτέχνη, με αίσθηση καθήκοντος και όραμα δημιουργίας μοναδικής αξίας», ανέφερε.

Από την πλευρά της επιμέλειας, η Burcu Fikretoğlu περιέγραψε τη διαδικασία επιλογής των αρχαιοτήτων που πλαισιώνουν τα έργα του Κέντριτζ. Όπως εξήγησε, η επιλογή ανάμεσα στα χιλιάδες εκθέματα του μουσείου ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, με τον μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης να καθορίζει τελικά την πορεία της παρουσίασης.

«Χωριάτικο»: 69χρονη με αναπηρία χρησιμοποιήθηκε ως «αχυράνθρωπος» για 600 ευρώ

«Το να επιλέξουμε ανάμεσα από τα χιλιάδες υπέροχα έργα αυτού του Μουσείου ήταν κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Και φυσικά ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης έγινε ο οδηγός μας. Τα αντικείμενα από τη συλλογή του Μουσείου που βρήκαν τη θέση τους στην παρουσίαση μας είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα και όμως έχουν ζήσει τόσο πολύ παραπάνω από όσο θα ζήσει ο καθένας από εμάς. Το να ακούσουμε τις ιστορίες τους από τους αρχαιολόγους και τους συντηρητές τους ενώ βρίσκονται τόσο κοντά στις δημιουργίες του William είναι από τα πιο συναρπαστικά κομμάτια αυτού του πρότζεκτ», σημείωσε.

Η έκθεση «Μιμήσου τον ύπνο των λίθων: Ορφέας, Ευρυδίκη, Μεταμόρφωση και Επιστροφή» θα παραμείνει ανοιχτή για το κοινό έως τις 24 Ιανουαρίου 2026.

Βιογραφία του Willliam Kentridge

Ο William Kentridge (γενν. 1955, Γιοχάνεσμπουργκ, Νότια Αφρική) εργάζεται με μέσα όπως το σχέδιο, η συγγραφή, ο κινηματογράφος, η περφόρμανς, η μουσική, το θέατρο και συνεργατικές πρακτικές, για να δημιουργήσει έργα τέχνης που εδράζονται στην πολιτική, την επιστήμη, τη λογοτεχνία και την ιστορία, διατηρώντας πάντοτε κάποιον χώρο για την αντίφαση και την αβεβαιότητα. Το έργο του εκτίθεται σε μουσεία και γκαλερί σε όλο τον κόσμο από τη δεκαετία του 1990 και περιλαμβάνεται σε συλλογές μουσείων και καλλιτεχνικών ιδρυμάτων ανά την υφήλιο. Έχει σκηνοθετήσει όπερες για τη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, τη Σκάλα του Μιλάνου, την Αγγλική Εθνική Όπερα στο Λονδίνο, την Όπερα του Σίδνεϊ και το Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ, την Όπερα της Λυών, και την Όπερα του Άμστερνταμ. Τα πρωτότυπα έργα του για τη σκηνή συνδυάζουν περφόρμανς, προβολές, θέατρο σκιών, φωνή και μουσική. Ανάμεσά τους είναι τα “Refuse the Hour”, “The Head & the Load”, “Waiting for the Sibyl” και “The Great Yes, The Great No”. Ο Kentridge έχει ανακηρυχθεί επίτιμος διδάκτορας από αρκετά πανεπιστήμια, μεταξύ άλλων από το Yale, το Columbia και το University of London. Στις τιμητικές διακρίσεις του περιλαμβάνονται το βραβείο Kyoto (2010), το βραβείο Princesa de Asturias (2017), το Praemium Imperiale (2019) και ένα βραβείο Olivier το 2023.