Ο αναπληρωτής πρόεδρος του ρωσικού Συμβουλίου Ασφαλείας, Ντμίτρι Μεντβέντεφ, δήλωσε ότι ενδεχόμενη λήξη της συνθήκης New START χωρίς αντικατάσταση θα πρέπει να προκαλέσει ανησυχία διεθνώς, καθώς οι μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις θα έμεναν χωρίς κανέναν περιορισμό στα οπλοστάσιά τους για πρώτη φορά από τις αρχές της δεκαετίας του 1970.
Μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο πρακτορείο Reuters, στο ρωσικό κρατικό πρακτορείο TASS και στον πολεμικό μπλόγκερ WarGonzo, ο Μεντβέντεφ τόνισε ότι η εξέλιξη αυτή πρέπει να θορυβήσει τη διεθνή κοινότητα.
«Δεν θέλω να πω ότι αυτό σημαίνει αυτομάτως πως θα επέλθει καταστροφή και ότι θα ξεκινήσει ένας πυρηνικός πόλεμος, αλλά θα πρέπει παρ’ όλα αυτά να ανησυχήσει τους πάντες», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας τη σημασία που έχει η ύπαρξη δεσμευτικών συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών.
Η αντίστροφη μέτρηση για τη λήξη της συνθήκης
Εξαιρουμένου απροόπτου, η έσχατη εναπομείνουσα συμφωνία ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών που είχε υπογραφτεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία θα λήξει σε μερικές ημέρες - σαν να μην τρέχει τίποτα. Η ισχύς της Νέας START, που πνέει τα λοίσθια, τερματίζεται την Πέμπτη 5η Φεβρουαρίου, μεγεθύνοντας τον κίνδυνο εξάπλωσης των πυρηνικών όπλων, με το παγκόσμιο φόντο πιο ευμετάβλητο παρά ποτέ.
Και, ως αυτό το στάδιο, τόσο οι Ρώσοι όσο και οι Αμερικανοί τηρούν σιγή ασυρμάτου για το αν θα υπάρξει συνέχεια και ποια θα είναι.
Τι προέβλεπε η New START
Η συνθήκη που υπογράφτηκε το 2010 αποτελούσε πυλώνα των συμφωνιών αφοπλισμού της Μόσχας και της Ουάσιγκτον. Προέβλεπε ότι κάθε πλευρά θα περιόριζε το οπλοστάσιό της στις 1.550 ανεπτυγμένες πυρηνικές κεφαλές, τους εκτοξευτήρες και τα στρατηγικά βομβαρδιστικά στα 800 και, ακόμη, μηχανισμούς επαληθεύσεων.
Όμως οι επιθεωρήσεις ανεστάλησαν το 2023, εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι κινήσεις Τραμπ και η αμερικανική στάση
Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε «καλή ιδέα» την παράταση της ισχύος της συνθήκης για έναν χρόνο, όπως υπέδειξε ο Ρώσος ομόλογός του Βλαντίμιρ Πούτιν, τον Σεπτέμβριο. Αλλά η Ουάσιγκτον ουδέποτε απάντησε επισήμως στη ρωσική πρόταση. Τον Ιούλιο, ο ρεπουμπλικάνος δήλωνε πως όταν «τερματιστούν οι περιορισμοί» στα πυρηνικά όπλα «όλος ο κόσμος θα έχει μεγάλο πρόβλημα».
Κατόπιν κατέλαβε εξαπίνης τον κόσμο ολόκληρο, ανακοινώνοντας, λίγο προτού συναντηθεί με τον κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στη Νότια Κορέα στα τέλη Οκτωβρίου, τη βούλησή του οι ΗΠΑ να ξαναρχίσουν δοκιμές πυρηνικών όπλων, κάτι που δικαιολόγησε επικαλούμενος τα «προγράμματα δοκιμών» άλλων χωρών.
Τι θα κάνουν Αμερικανοί και Ρώσοι
Τι θα κάνουν οι Ρώσοι και οι Αμερικανοί αφού εκπνεύσει η ισχύς του κειμένου, εν μέσω διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία;
Ο Βασίλι Κάτσιν, διευθυντής του κέντρου ευρωπαϊκών και διεθνών μελετών στην ανώτατη σχολή οικονομίας, εκτιμά πως οι Αμερικανοί «σιωπούν ώστε κανένας να μην μπορεί να προετοιμαστεί για το τι θα κάνουν». Οι Ρώσοι περιμένουν να δουν τι θα κάνουν οι Αμερικανοί, συμπληρώνει, ιδίως αν θα αξιοποιήσουν το τέλος της συνθήκης για να αναπτύξουν επιπλέον πυρηνικές κεφαλές — κάτι που ανταπέδιδε η Μόσχα.
«Αν οι Αμερικανοί δεν λάβουν κάποιο αιφνίδιο μέτρο (...) η Ρωσία, πιθανότατα, θα περιοριστεί στο να περιμένει, να παρατηρεί και να μη λέει τίποτα», εκτιμά.
Το ευρύτερο πλαίσιο πυρηνικής ασφάλειας
Οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν το 2019 από άλλη συνθήκη για τον αφοπλισμό που είχαν συνάψει το 1987 με τη Ρωσία — σ.σ. για την ακρίβεια με την ΕΣΣΔ τότε — για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς (INF).
Άλλο σημαντικό ραντεβού προς παρακολούθηση: η διάσκεψη για την αναθεώρηση της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (TNP), του ακρογωνιαίου λίθου της αρχιτεκτονικής πυρηνικής ασφάλειας, τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, που υπάρχει επίσης κίνδυνος να καταλήξει σε διπλωματική αποτυχία, όπως προειδοποιούν ειδικοί.
