Σε πλήρη τέλμα βρίσκονται οι προσπάθειες αναχαίτισης της φονικότερης επιδημίας Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό. Προσωπικό της υγείας παραμένει απλήρωτο, ενώ οι τοπικές κοινωνίες αντιμετωίζουν με εχθρότητα τους αξιωματούχους, αμφισβητώντας τόσο τις διόδους μετάδοσης όσο και την ίδια την ύπαρξη της ασθένειας.

Η κατάσταση επιδεινώνεται δραματικά. Εργαζόμενοι στα νοσοκομεία, εξοργισμένοι από την παρατεταμένη στάση πληρωμών, παραβιάζουν πλέον τα βασικά πρωτόκολλα ασφαλείας. Επιτρέπουν σε συγγενείς να αγγίζουν τα σώματα των θυμάτων κατά τις τελετές ταφής —μια πρακτική που εγγυάται τη ραγδαία διασπορά του ιού αντί για την ανακοπή της. Ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν γίνει μάρτυρες τέτοιων περιστατικών, έχοντας μάλιστα καταγράψει τη δραματική αυτή τροπή σε βίντεο.

Η επιδημία έχει ήδη κοστίσει τη ζωή σε περισσότερους από 3.200 ανθρώπους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προειδοποιεί ότι ο απολογισμός απειλεί να ξεπεράσει τη χειρότερη κρίση Έμπολα στα χρονικά, η οποία έπληξε τη Γουινέα, τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε στη Δυτική Αφρική, αφήνοντας πίσω 11.000 νεκρούς.

Εμπειρογνώμονες υπογραμμίζουν ότι ο ιός είναι διαχειρίσιμος, υπό την προϋπόθεση της αυστηρής τήρησης των υγειονομικών κανόνων. Ωστόσο, το επίκεντρο της κρίσης εντοπίζεται σε μια απομονωμένη περιοχή που μαστίζεται από τη δράση του Ισλαμικού Κράτους και άλλων ένοπλων οργανώσεων. Το σκηνικό συμπληρώνει η βαθιά δυσπιστία των κατοίκων απέναντι στα ξένα ιατρικά κλιμάκια και την κεντρική κυβέρνηση στην Κινσάσα, η οποία βρίσκεται σε απόσταση 3.000 χιλιομέτρων.

Απεργίες στην πρώτη γραμμή και ταφές με γυμνά χέρια

Μέρος του προσωπικού στα κέντρα θεραπείας Έμπολα έχει κατέβει σε απεργία, διεκδικώντας δεδουλευμένα. Την ίδια στιγμή, οι ντόπιοι, ακολουθώντας την παράδοση που επιβάλλει το άγγιγμα των νεκρών συγγενών για τη μετάβαση στη μεταθανάτια ζωή, διώχνουν τα υγειονομικά κλιμάκια που επιχειρούν να επιβάλουν τις υγειονομικές ταφές χωρίς επαφή.

Πλέον, ορισμένοι υγειονομικοί παραβιάζουν εσκεμμένα τους κανόνες ασφαλείας ως μέσο πίεσης για την καταβολή των μισθών τους, όπως καταγγέλλουν μέλη ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Θεωρούν τον ιό «μύθευμα»

«Οι ομάδες παρέμβασης παραμένουν απλήρωτες. Ως αντίδραση, παραδίδουν τα πτώματα στις οικογένειες, σε μια κοινωνία που ήδη θεωρεί τον Έμπολα μύθευμα», δήλωσε η Νοέλα Ντούλε, στέλεχος της οργάνωσης CARE International, έχοντας γίνει μάρτυρας τέτοιων περιστατικών στην επαρχία του Βόρειου Κίβου. «Κινδυνεύουμε να θρηνήσουμε πολύ περισσότερους ανθρώπους».

Συγκεκριμένα, υγειονομικό κλιμάκιο έφτασε στις 12 Αυγούστου στο Μουτίρι, στα περίχωρα της πόλης Μπουτέμπο, για την ασφαλή ταφή 25χρονου θύματος. Αντί όμως να προχωρήσουν στη διαδικασία, έξι νεαροί εργαζόμενοι, ντυμένοι με τις επίσημες κρατικές στολές υψηλής προστασίας , πέταξαν τη σορό μέσα στο σπίτι του θανόντος. Σύμφωνα με το οπτικό υλικό που επαλήθευσε η οργάνωση, οι υγειονομικοί σφύριζαν και τραγουδούσαν, διαμαρτυρόμενοι για την έλλειψη πληρωμών.

Στο ίδιο βίντεο, συγγενείς εμφανίζονται να ανοίγουν τη λευκή ειδική σακούλα μεταφοράς και να αγγίζουν το πτώμα με γυμνά χέρια.

Το Υπουργείο Δημόσιας Υγείας του Κονγκό δεν ανταποκρίθηκε σε αιτήματα της Wall Street Journal για σχολιασμό.

Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό μετρά ήδη περίπου 6.600 κρούσματα από την επίσημη κήρυξη της επιδημίας πριν από τέσσερις μήνες. Στην αντίστοιχη κρίση της Δυτικής Αφρικής, είχε απαιτηθεί σχεδόν ο διπλάσιος χρόνος για να καταγραφεί ανάλογος αριθμός λοιμώξεων.

Σε διαφορετικό περιστατικό, επίσης υπό το βλέμμα στελεχών της CARE International, κάτοικοι απέσπασαν βίαια φέρετρο από ομάδα ταφής, το παραβίασαν και ανέσυραν τη σορό. Τρεις άνδρες έβγαλαν τον νεκρό από την ειδική σακούλα μεταφοράς —την οποία πέταξαν στο έδαφος— και τον επανατοποθέτησαν γυμνό στο φέρετρο. Αμέσως μετά, πλήθος συγκεντρώθηκε γύρω από το σώμα, ψάλλοντας μοιρολόι στην τοπική διάλεκτο Σουαχίλι. Η ανθρωπιστική οργάνωση κατέγραψε και αυτό το συμβάν σε βίντεο, στο οποίο πάντως δεν εμφανίζεται κρατικό υγειονομικό προσωπικό.

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, ο ιός Έμπολα μεταδίδεται αποκλειστικά μέσω άμεσης επαφής με σωματικά υγρά, καθιστώντας τα πτώματα των θυμάτων εστίες υπερμετάδοσης.

Βασικός επιταχυντής για τη διασπορά της νόσου

Κατά το παρελθόν, το άγγιγμα των νεκρών λειτούργησε ως βασικός επιταχυντής για τη διασπορά της νόσου. Η διαπίστωση αυτή είχε αναγκάσει τις αρχές να επιστρατεύσουν εξειδικευμένες ομάδες για την ασφαλή διαχείριση των θυμάτων στις κόκκινες ζώνες. Στην τρέχουσα έξαρση, η οποία οφείλεται στο σπάνιο στέλεχος Bundibugyo —για το οποίο δεν υφίσταται εγκεκριμένο εμβόλιο— το συγκεκριμένο προσωπικό παραμένει χωρίς επιδόματα κινδύνου εδώ και εβδομάδες.

Ορισμένοι ασθενείς εντοπίζονται σε εδάφη του ανατολικού Κονγκό που τελούν υπό τον έλεγχο της ανταρτικής οργάνωσης M23, όντας απροσπέλαστα για τα κυβερνητικά κλιμάκια. Εκεί, οι αντάρτες επιβάλλουν δικά τους προληπτικά μέτρα, εφαρμόζοντας με απόλυτη αυστηρότητα τα πρωτόκολλα ασφαλούς ταφής.

Αιματηρές επιθέσεις κατά των γιατρών

Στον αντίποδα, η βαθιά δυσπιστία προς τις αρχές και η καλπάζουσα παραπληροφόρηση πυροδοτούν αιματηρές επιθέσεις κατά των γιατρών. Το Διεθνές Κίνημα Ερυθρού Σταυρού και Ερυθράς Ημισελήνου ανακοίνωσε ότι δώδεκα εθελοντές τραυματίστηκαν σε βίαια επεισόδια, την ώρα που επιχειρούσαν να εφαρμόσουν τους κανόνες υγειονομικής ταφής. Παράλληλα, ασθενοφόρα και ιατρικός εξοπλισμός έγιναν στόχος σε 11 οργανωμένες επιθέσεις κατά το τελευταίο τρίμηνο.