Μια νέα εστία έντασης ανάβει στη Λατινική Αμερική, καθώς η κυβέρνηση του Ισημερινού κλιμακώνει τη ρητορική της απέναντι στη γειτονική Κολομβία, χρεώνοντάς της την κύρια ευθύνη για την έκρηξη βίας και τη διακίνηση ναρκωτικών που μαστίζει την περιοχή. Σε υψηλούς τόνους, το Κίτο υποστηρίζει ότι η έλλειψη ελέγχου από την πλευρά της Κολομβίας στα κοινά τους σύνορα έχει επιτρέψει την ανεμπόδιστη ροή τόνων κοκαΐνης, μετατρέποντας τον Ισημερινό από μια ειρηνική χώρα σε πεδίο μάχης συμμοριών.
Η δημόσια αυτή αντιπαράθεση φέρνει στην επιφάνεια το βαθύ χάσμα στις στρατηγικές ασφαλείας μεταξύ του κεντροδεξιού Προέδρου του Ισημερινού, Ντανιέλ Νομπόα, και του αριστερού ομολόγου του στην Κολομβία, Γκουστάβο Πέτρο.
Το κατηγορητήριο του Κίτο
Η κυβέρνηση του Ισημερινού, μέσω επίσημων δηλώσεων ανώτατων αξιωματούχων, επισημαίνει ότι ενώ η χώρα έχει αναπτύξει χιλιάδες στρατιώτες και αστυνομικούς στη βόρεια μεθόριο για να ανακόψει τις ροές, η παρουσία των κολομβιανών δυνάμεων στην αντίπερα όχθη είναι από ισχνή έως ανύπαρκτη.
Συγκεκριμένα, ο Ισημερινός καταγγέλλει:
Απουσία Κράτους: Η κολομβιανή πλευρά των συνόρων, ειδικά στις επαρχίες Πουτουμάγιο και Ναρίνιο, ελέγχεται ουσιαστικά από ένοπλες ομάδες και όχι από τον κολομβιανό στρατό.
Παραγωγή vs Διακίνηση: Η Κολομβία παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός κοκαΐνης στον κόσμο. Το «προϊόν» αυτό περνάει τα σύνορα (τα οποία είναι γεμάτα ζούγκλα και ποτάμια) και καταλήγει στα λιμάνια του Ισημερινού (κυρίως στο Γκουαγιακίλ), από όπου εξάγεται σε ΗΠΑ και Ευρώπη.
Μετατόπιση του Προβλήματος: Το Κίτο θεωρεί ότι η πολιτική της «Ολικής Ειρήνης» του Πέτρο, η οποία επιδιώκει διαπραγματεύσεις με τις ένοπλες ομάδες, έχει οδηγήσει σε χαλάρωση της πίεσης στα καρτέλ, τα οποία βρίσκουν διέξοδο δράσης προς τον νότο, δηλαδή προς τον Ισημερινό.
Η γεωγραφία του εγκλήματος
Τα σύνορα μεταξύ των δύο χωρών εκτείνονται σε περίπου 600 χιλιόμετρα, διασχίζοντας πυκνές ζούγκλες, ορεινούς όγκους των Άνδεων και ποτάμια. Πρόκειται για ένα εφιαλτικό τερέν για τις αρχές επιβολής του νόμου, αλλά ιδανικό για τους λαθρέμπορους.
Οι εγκληματικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται εκεί είναι βαριά οπλισμένες και οργανωμένες:
Comandos de la Frontera: Μια ισχυρή παραστρατιωτική ομάδα που ελέγχει τις καλλιέργειες κόκας.
Διαφωνούντες των FARC: Ομάδες που δεν κατέθεσαν τα όπλα και συνεχίζουν το ναρκεμπόριο.
Μεξικανικά Καρτέλ: Στο παρασκήνιο, καρτέλ όπως αυτό της Σιναλόα και το Jalisco Nueva Generación χρηματοδοτούν και συντονίζουν τις μεταφορές, χρησιμοποιώντας τοπικές συμμορίες του Ισημερινού (π.χ. Los Choneros) ως «υργολάβους».
Η απάντηση της Κολομβίας
Από την πλευρά της, η Μπογκοτά απορρίπτει τις κατηγορίες περί αδράνειας. Η κυβέρνηση Πέτρο υποστηρίζει ότι το πρόβλημα είναι συστημικό και απαιτεί διεθνή συνεργασία και όχι αλληλοκατηγορίες.
Η Κολομβία αντιτείνει ότι:
Έχει καταστρέψει εκατοντάδες εργαστήρια επεξεργασίας κοκαΐνης κοντά στα σύνορα.
Η στρατηγική της εστιάζει στην αποκοπή των οικονομικών πόρων των καρτέλ και στην παροχή εναλλακτικών καλλιεργειών στους αγρότες, μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο.
Ο Ισημερινός πρέπει να ελέγξει τη διαφθορά στα δικά του λιμάνια και τελωνεία, καθώς από εκεί φεύγουν τα φορτία για την Ευρώπη.
Ο αντίκτυπος στην κοινωνία του Ισημερινού
Για τον Ισημερινό, το ζήτημα είναι υπαρξιακό. Η χώρα, που κάποτε θεωρούνταν «νησίδα ειρήνης» στη Λατινική Αμερική, βιώνει τώρα πρωτοφανή επίπεδα βίας. Οι ανθρωποκτονίες έχουν τετραπλασιαστεί τα τελευταία χρόνια, με αποκεφαλισμούς, εκρήξεις αυτοκινήτων και δολοφονίες πολιτικών να γίνονται καθημερινότητα.
Ο Πρόεδρος Νομπόα, ο οποίος εξελέγη με σημαία την ασφάλεια, πιέζεται να δείξει αποτελέσματα. Η επίρριψη ευθυνών στην Κολομβία εξυπηρετεί εν μέρει και την εσωτερική πολιτική ανάγκη να δοθεί μια εξήγηση στους πολίτες για το γιατί, παρά την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης («εσωτερική ένοπλη σύγκρουση»), η ροή ναρκωτικών και όπλων συνεχίζεται.
Το «Μπαλάκι» των ευθυνών
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ένταση αυτή δυσχεραίνει την απαραίτητη συνεργασία. Αντί για κοινές περιπολίες και ανταλλαγή πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, οι δύο χώρες οχυρώνονται πίσω από εθνικιστικές ρητορικές.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι υπερεθνικό. Η ζήτηση για κοκαΐνη στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ παραμένει υψηλή, και όσο τα κέρδη είναι αστρονομικά, τα καρτέλ θα βρίσκουν πάντα τον δρόμο της μικρότερης αντίστασης. Αυτή τη στιγμή, ο δρόμος αυτός περνάει από τα πορώδη σύνορα Κολομβίας-Ισημερινού.
Η επόμενη μέρα απαιτεί ψυχραιμία και από τις δύο πλευρές. Χωρίς μια κοινή στρατηγική που θα περιλαμβάνει στρατιωτική συνεργασία, κοινωνική ανάπτυξη στις παραμεθόριες ζώνες και καταπολέμηση της διαφθοράς εκατέρωθεν, τα σύνορα θα παραμείνουν μια «ανοιχτή πληγή» από την οποία αιμορραγεί ολόκληρη η περιοχή.
