Οι όρκες έχουν αποκτήσει τα τελευταία χρόνια μια σχεδόν κινηματογραφική φήμη. Κάθε φορά που εμφανίζεται μια είδηση για σύγκρουση με σκάφος ή για ιστιοπλοϊκό που χτυπήθηκε κοντά στο Στενό του Γιβραλτάρ, η ίδια εικόνα επιστρέφει: ένας τεράστιος, πανέξυπνος θαλάσσιος κυνηγός που μοιάζει να έχει βάλει στο στόχαστρο τον άνθρωπο.

Μόνο που η πραγματικότητα, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι αρκετά διαφορετική. Οι συγκεκριμένες φάλαινες δεν θεωρούνται βίαια ή «δολοφονικά» ζώα απέναντι στους ανθρώπους. Ακόμη και όταν πλησιάζουν σκάφη, δεν φαίνεται να έχουν ως στόχο τους επιβάτες, αλλά το ίδιο το αντικείμενο, συνήθως το πηδάλιο ή την καρίνα.

Το μυστήριο με τα ιστιοπλοϊκά

Τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά με όρκες και ιστιοπλοϊκά στις ακτές του Κάντιθ και στο Στενό του Γιβραλτάρ έχουν οδηγήσει σε νέα έρευνα, με στόχο την προστασία της ιβηρικής όρκας. Η μελέτη θα βασιστεί σε φωτοταυτοποίηση, ακουστικές καταγραφές και παρακολούθηση της συμπεριφοράς των ζώων, ώστε να βρεθεί καλύτερος τρόπος συνύπαρξης με τους ναυτικούς.

Σπόροι ελιάς στο Διάστημα; Ελληνικοί δήμοι εξετάζουν συμμετοχή στο πρόγραμμα «Space Green»

Οι ειδικοί της Wewhale επιμένουν ότι οι όρκες δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως επιθετικά ζώα, αλλά ως είδος με σύνθετες συμπεριφορές. Σε αρκετές περιπτώσεις, η αλληλεπίδρασή τους με τα σκάφη ερμηνεύεται περισσότερο ως παιχνίδι ή περιέργεια παρά ως επίθεση με πρόθεση να τραυματίσουν ανθρώπους.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο: γιατί ένα ζώο τόσο δυνατό, ικανό να κυνηγήσει φώκιες, πιγκουίνους, καρχαρίες ή μεγάλους τόνους, δεν επιτίθεται σε ανθρώπους στη φύση; Η απάντηση βρίσκεται στη διατροφή τους, αλλά και στην «κουλτούρα» τους.

Οι όρκες είναι εξαιρετικά συντηρητικές στο φαγητό τους. Δεν δαγκώνουν ό,τι κινείται. Κάθε πληθυσμός μαθαίνει από γενιά σε γενιά τι κυνηγά και πώς το κυνηγά. Οι όρκες του Γιβραλτάρ, για παράδειγμα, τρέφονται σχεδόν αποκλειστικά με ερυθρό τόνο. Άλλοι πληθυσμοί προτιμούν για... μεζέ πιγκουίνους, φώκιες ή συγκεκριμένα θαλάσσια θηλαστικά.

Ο άνθρωπος, απλά, δεν υπάρχει σε αυτό το «μενού». Για τις όρκες είμαστε κάτι άγνωστο, όχι ένα θήραμα που έχουν μάθει να κυνηγούν από γενιά σε γενιά. Αυτό δεν τις κάνει ακίνδυνες με την απόλυτη έννοια, γιατί παραμένουν πανίσχυρα άγρια ζώα. Εξηγεί όμως γιατί στη φύση δεν καταγράφεται η εικόνα του «τέρατος» που κυνηγά ανθρώπους.

Και κάπου εδώ η ιστορία αλλάζει λίγο οπτική γωνία: Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι όρκες έγιναν ξαφνικά δολοφόνοι των θαλασσών. Το πρόβλημα είναι ότι ο άνθρωπος μπαίνει όλο και πιο συχνά στον χώρο τους, με σκάφη, θόρυβο και δραστηριότητες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους.