Οι καμήλες θεωρούνται εδώ και αιώνες τα «πλοία της ερήμου», σύμβολα αντοχής στις υψηλές θερμοκρασίες και στις αντίξοες συνθήκες. Στην Αφρική, όμως, η κλιματική κρίση φαίνεται πως δοκιμάζει πλέον ακόμη και αυτά τα εξαιρετικά ανθεκτικά ζώα.
Στην περιοχή Αφάρ της βορειοανατολικής Αιθιοπίας, μία από τις θερμότερες και ξηρότερες περιοχές του πλανήτη, οι νομάδες εξακολουθούν να μετακινούν κοπάδια καμήλων μέσα στην έρημο, μεταφέροντας μεταξύ άλλων αλάτι.
Όμως οι συνθήκες έχουν αλλάξει δραματικά. Ο 40χρονος Αλί Ούμερ, εκτροφέας καμήλων από τη Σεμέρα, δήλωσε στο BBC ότι βλέπει καθημερινά τα ζώα του να υποφέρουν από την ακραία ζέστη.
«Παθαίνουν φουσκάλες στα πόδια, τα μάτια τους δακρύζουν, ενώ η καυτή άμμος καίει το δέρμα τους και καταστρέφει το τρίχωμά τους όταν ξαπλώνουν», περιγράφει.
Ο ίδιος, που διαθέτει περίπου 500 καμήλες, υποστηρίζει ότι μέσα σε μόλις έναν μήνα έχασε οκτώ μικρά καμηλάκια εξαιτίας της ακραίας ζέστης.
«Ακόμη και ο άνεμος, που παλαιότερα έφερνε δροσερό αέρα, τώρα μεταφέρει ζέστη», λέει, περιγράφοντας τις αλλαγές που έχει παρατηρήσει τα τελευταία χρόνια.
Η ζέστη, η ξηρασία και η απειλή για τις καμήλες
Οι παρατηρήσεις των κτηνοτρόφων επιβεβαιώνονται από επιστήμονες και ειδικούς στην ευζωία των ζώων. Η ακραία ζέστη προκαλεί στα ζώα θερμικό στρες, εξάντληση, αφυδάτωση και αυξημένη ευπάθεια σε ασθένειες.
Παράλληλα, η άνοδος της θερμοκρασίας επιδεινώνει έμμεσα την κατάσταση, καθώς οδηγεί σε απώλεια υδάτινων πόρων και βλάστησης, ενώ μειώνει και τις διαθέσιμες περιοχές σκιάς.
Η Βόρεια Αφρική και το Κέρας της Αφρικής φιλοξενούν περίπου το 80% του παγκόσμιου πληθυσμού μονόκερων καμήλων. Για δεκαετίες, οι κτηνοτρόφοι επέλεγαν τα συγκεκριμένα ζώα ακριβώς επειδή μπορούσαν να αντέξουν σε συνθήκες ακραίας ζέστης και ξηρασίας.
Ωστόσο, μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 και βασίστηκε στις παρατηρήσεις εκτροφέων καμήλων στη νότια Αιθιοπία κατέγραψε σημαντικές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία των κοπαδιών. Οι ερωτηθέντες ανέφεραν ότι οι μεταβολές του κλίματος επηρεάζουν την υγεία, την παραγωγικότητα και την αναπαραγωγική ικανότητα των ζώων.
Στη γειτονική Σομαλία, η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική. Έρευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, με τη συμμετοχή σχεδόν 6.000 νομαδικών νοικοκυριών, έδειξε ότι οι θάνατοι καμήλων που συνδέονται με την ξηρασία επηρεάζουν σχεδόν το 46% των οικογενειών που διαθέτουν τέτοια ζώα. Στην περιοχή Σόολ, μάλιστα, το ποσοστό θνησιμότητας άγγιξε το 73%.
Από την Αιθιοπία έως την Κένυα και τη Βόρεια Αφρική
Οι υψηλές θερμοκρασίες αποτελούν βασικό παράγοντα πίσω από την επιδείνωση της ξηρασίας, καθώς η ακραία ζέστη επιταχύνει την εξάτμιση του νερού από το έδαφος και τις υδάτινες επιφάνειες, ενώ αυξάνει και την απώλεια νερού από τα φυτά.
Κτηνίατροι στην περιοχή αναφέρουν ότι πλέον αντιμετωπίζουν περισσότερες περιπτώσεις άρρωστων καμήλων, αλλά και περισσότερους θανάτους που συνδέονται με τη ζέστη και την ξηρασία.
«Τα τελευταία δύο χρόνια έχουμε δει αύξηση άνω του 15% στους θανάτους καμήλων στην περιοχή μας εξαιτίας της ακραίας ζέστης», δήλωσε στο BBC ο κτηνίατρος Χασάν Νούγια Γκιούο, από την κομητεία Μαρσαμπίτ στη βορειοανατολική Κένυα.
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στη Βόρεια Αφρική. Μελέτη στην Αλγερία έδειξε σημαντική αύξηση των θανάτων καμήλων κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών κυμάτων καύσωνα, με τους επιστήμονες να προτείνουν στοχευμένα μέτρα, όπως η εξασφάλιση νερού, η συμπληρωματική διατροφή και η ενισχυμένη παρακολούθηση των ασθενειών.
Ένα ζώο φτιαγμένο για τη ζέστη, αλλά όχι για αυτή τη ζέστη
Οι καμήλες μπορούν να αντιμετωπίζουν θερμοκρασίες έως περίπου 40 βαθμούς Κελσίου, χάρη σε έναν μοναδικό μηχανισμό προσαρμογής. Επιτρέπουν στη θερμοκρασία του σώματός τους να μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια της ημέρας, περιορίζοντας έτσι την ανάγκη για εφίδρωση και μειώνοντας την απώλεια νερού.
Σε συνδυασμό με τα συμπυκνωμένα ούρα, τα ξηρά περιττώματα και το πυκνό τρίχωμα που προστατεύει από την ηλιακή ακτινοβολία, μπορούν να επιβιώνουν σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.
Όμως η κλιματική αλλαγή φαίνεται να αλλάζει τα όρια αυτής της αντοχής.
Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός έχει επισημάνει ότι τα ακραία επεισόδια ζέστης έχουν γίνει συχνότερα στη Βόρεια Αφρική, με τα κύματα καύσωνα να παρουσιάζουν σαφή ανοδική τάση από το 1981. Το 2024, αρκετές χώρες της περιοχής και της Μέσης Ανατολής κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 50 βαθμών Κελσίου.
Η Βόρεια Αφρική ήταν, μάλιστα, η ταχύτερα θερμαινόμενη από τις έξι υποπεριοχές της ηπείρου μεταξύ 1991 και 2025, με τον ρυθμό θέρμανσης να φτάνει τους 0,43 βαθμούς Κελσίου ανά δεκαετία.
Οι «καμήλες της ερήμου» μπορεί να παραμένουν από τα πιο ανθεκτικά ζώα στον πλανήτη. Όμως, καθώς η ζέστη γίνεται ολοένα πιο ακραία και η ξηρασία πιο παρατεταμένη, ακόμη και αυτά τα σύμβολα επιβίωσης φαίνεται να πλησιάζουν τα όρια των δυνατοτήτων τους.
