Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς χορήγησης της πρώτης αρωγής και νέες ειδικές ρυθμίσεις για την ενίσχυση των πληγέντων από φυσικές καταστροφές εισάγει το σχέδιο νόμου του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Νέο πλαίσιο μέτρων Στεγαστικής Αρωγής και λοιπών ενισχύσεων μετά από φυσικές καταστροφές».

Το νέο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, την εφαρμογή της πρώτης αρωγής αποκλειστικά σε περιπτώσεις μεγάλων καταστροφών, την πλήρη ψηφιοποίηση των διαδικασιών χορήγησης στεγαστικής αρωγής, καθώς και τη διεύρυνση των δικαιούχων οικονομικών ενισχύσεων, ιδίως σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας ή πολυιδιοκτησίας ακινήτων. Παράλληλα, επιχειρείται η διευθέτηση ζητημάτων αυθαίρετης δόμησης σε ρέματα ή αρχαιολογικούς χώρους, με πρόβλεψη κατεδάφισης και ανακατασκευής σε άλλο σημείο, ενώ ενισχύεται και η διαφάνεια στον έλεγχο των φακέλων.

Στόχος ένα σύγχρονο και ολοκληρωμένο σύστημα ενισχύσεων

Όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου, το νομοσχέδιο στοχεύει στη θεσμοθέτηση ενός σύγχρονου και ολοκληρωμένου πλαισίου οικονομικής στήριξης, το οποίο περιλαμβάνει: α) τη στεγαστική συνδρομή (στεγαστική αρωγή), β) την πρώτη αρωγή έναντι στεγαστικής αρωγής, γ) την προσωρινή στέγαση μέσω επιδότησης ενοικίου ή συγκατοίκησης, δ) εφάπαξ οικονομικές ενισχύσεις, και ε) την παραχώρηση ενιαίων μεταφερόμενων οικίσκων.

«Για πρώτη φορά, η κρατική στήριξη αποκτά σαφή δομή και κοινωνική στόχευση. Δεν αντιμετωπίζουμε πλέον τη στεγαστική αποκατάσταση ως μία ενιαία και δυσκίνητη διαδικασία», σημειώνει σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, αρμόδιος για την Κρατική Αρωγή, Κώστας Κατσαφάδος, υπογραμμίζοντας ότι οι ανάγκες πλέον κατηγοριοποιούνται και τα εργαλεία ενεργοποιούνται στοχευμένα.

Αλλαγές στο καθεστώς της πρώτης αρωγής

Κεντρικός άξονας του σχεδίου νόμου είναι η αναμόρφωση του πλαισίου χορήγησης της πρώτης αρωγής. Συγκεκριμένα:

1. Η πρώτη αρωγή θα εφαρμόζεται πλέον μόνο σε μεγάλες καταστροφές και μόνο σε ακατάλληλα για χρήση πληγέντα κτίρια. Όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές, το ισχύον πλαίσιο χορήγησης της πρώτης αρωγής μετά από φυσικές καταστροφές έχει αποδειχθεί «ανεπαρκές και ανορθολογικό», καθώς όπως τονίζουν «ο μη περιορισμένος χαρακτήρας του μέτρου οδήγησε σε καταχρήσεις, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις μικρότερης σημασίας ζημιών». Παράλληλα, δεν υπήρχε θεσμικό πλαίσιο για έκτακτους ελέγχους από τη Γενική Διεύθυνση Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών (ΓΔΑΕΦΚ), με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διασφαλιστεί η σωστή εφαρμογή των διαδικασιών και η προστασία του δημοσίου χρήματος. Για παράδειγμα στην περίπτωση των πλημμυρών του φαινομένου Daniel, όπως σημειώνουν οι αρμόδιες πηγές, η πρώτη αρωγή ύψους 10.000 και 5.000 ευρώ) δόθηκε σε όλους, χωρίς την υποβολή σχετικών εγγράφων. Με την αλλαγή που προωθείται, όπως προσθέτουν, διασφαλίζεται ότι οι πόροι του κράτους κατευθύνονται μόνο εκεί που υπάρχει πραγματική ανάγκη, χωρίς σπατάλη ή καταχρήσεις.
2. Θεσμοθετούνται έκτακτοι έλεγχοι. Για πρώτη φορά η Γενική Διεύθυνση Αποκατάστασης Επιπτώσεων Φυσικών Καταστροφών (ΓΔΑΕΦΚ), αποκτά νομικό εργαλείο για έκτακτους ελέγχους, ώστε να διαπιστώνεται η τήρηση των διαδικασιών χορήγησης οικονομικών ενισχύσεων.
3. Θεσπίζεται σαφές πλαίσιο για τη χορήγηση επιδόματος πρώτων βιοτικών αναγκών, που θα καλύπτει δηλαδή τις άμεσες ανάγκες διαβίωσης μετά την καταστροφή. Δικαιούχοι είναι φυσικά πρόσωπα που διαμένουν στην πρώτη κατοικία τους, είτε ως κύριοι (πλήρους ή ψιλής κυριότητας), επικαρπωτές, νομείς, χρήστες κατά δωρεάν παραχώρηση, μισθωτές. Όπως τονίζουν πηγές του υπουργείου, η στήριξη δεν περιορίζεται μόνο στον ιδιοκτήτη αλλά στρέφεται σε αυτόν που πραγματικά κατοικεί και πλήττεται.
4. Προβλέπονται νέες οικονομικές ενισχύσεις χωρίς άδειες. Οι ενισχύσεις δηλαδή για βασικές επισκευαστικές εργασίες σε βοηθητικούς χώρους, μηχανοστάσια ανελκυστήρων, καυστήρες και λέβητες, θα χορηγούνται χωρίς να απαιτείται η διαδικασία έκδοσης άδειας, επιτρέποντας, με αυτό τον τρόπο, όπως εξηγούν αρμόδιες πηγές, την άμεση αποκατάσταση κρίσιμων λειτουργιών της κατοικίας και μείωση καθυστερήσεων.
5. Αλλάζει η διαχείριση των οικίσκων προσωρινής στέγασης. Όπως διευκρινίζουν πηγές του υπουργείου, η διαχείρισή τους δεν ήταν θεσμικά καθορισμένη, με αποτέλεσμα να παρατηρείται αδυναμία βέλτιστης κατανομής, παρακολούθησης και μελλοντικής αξιοποίησης των οικίσκων. Με το σχέδιο νόμου προβλέπεται η μελλοντική επαναχρησιμοποίηση των οικίσκων, η οποία θα βρίσκεται στην ευχέρεια των δήμων, για έργα ή σκοπούς ωφέλιμους για τους πολίτες, εξασφαλίζοντας «αποδοτική αξιοποίηση δημόσιων πόρων».
6. Προβλέπεται οικονομική ενίσχυση για απλές επισκευαστικές εργασίες κατοικιών και αντικατάσταση οικοσκευής που καταστράφηκε. Το μέτρο, αυτό, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, καλύπτει τόσο την πρώτη όσο και τη δευτερεύουσα κατοικία, όπου αυτό προβλέπεται, αναγνωρίζοντας ότι η ζημία δεν περιορίζεται μόνο στην κύρια διαμονή.

Ψηφιοποίηση της στεγαστικής αρωγής

Δεύτερος βασικός άξονας του νομοσχεδίου είναι η ανάπτυξη ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τη χορήγηση στεγαστικής αρωγής, μέσω του πληροφοριακού συστήματος «e-Άδειες». Η πλατφόρμα θα καλύπτει όλη τη διαδικασία, από την υποβολή αιτήσεων έως την καταβολή των ενισχύσεων, ενώ ο έλεγχος της προόδου των εργασιών θα πραγματοποιείται ψηφιακά από πιστοποιημένους Ελεγκτές Δόμησης.

Διεύρυνση δικαιούχων και ρυθμίσεις για συνιδιοκτησίες

Τρίτος άξονας αποτελεί η διεύρυνση των δικαιούχων, ιδίως σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας. Το σχέδιο νόμου αντικαθιστά την αυστηρή απαίτηση τίτλων ιδιοκτησίας με πιστοποιητικά κυριότητας, ώστε να μη μένει κανείς εκτός στήριξης για τυπικούς λόγους. Παράλληλα, επιτρέπεται η χορήγηση στεγαστικής αρωγής χωρίς τη συναίνεση του 100% των συνιδιοκτητών, ενώ προβλέπονται και ειδικές ρυθμίσεις για αυθαίρετα ακίνητα, υπό την προϋπόθεση κατεδάφισης και ανακατασκευής σε άλλη θέση, με στόχο την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος.

«Το νομοσχέδιο επιλύει τις δυσλειτουργίες του υφιστάμενου πλαισίου στεγαστικής αρωγής, το οποίο χαρακτηρίζεται από χρονοβόρες και γραφειοκρατικές διαδικασίες, έγχαρτη και αναχρονιστική υποβολή αιτήσεων, ανελαστικά κριτήρια δικαιούχων και έλλειψη σύγχρονων εργαλείων άμεσης ενίσχυσης. Οι αδυναμίες αυτές οδηγούν σε μεγάλες καθυστερήσεις στην καταβολή ενισχύσεων, περιορισμένο αριθμό τελικών δικαιούχων, ελλιπή ενημέρωση των πολιτών και ενίσχυση της δυσπιστίας προς τον κρατικό μηχανισμό, ενώ συχνά αποκλείονται πληγέντες λόγω τυπικών ελλείψεων, όπως η απουσία τίτλων ιδιοκτησίας», υπογραμμίζουν πηγές του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Κατσαφάδος: Για πρώτη φορά, η κρατική στήριξη αποκτά σαφή δομή και κοινωνική στόχευση

«Σε μια εποχή όπου η κλιματική κρίση εντείνει τη συχνότητα και την ένταση των φαινομένων, δεν αρκεί η αποζημίωση. Απαιτείται ταχύτητα, εκσυγχρονισμός, και λειτουργικότητα. Και αυτό ακριβώς θεσπίζουμε», σημειώνει μεταξύ άλλων στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Κώστας Κατσαφάδος ενώ προσθέτει ότι πρόκειται για «μια ουσιαστική μεταρρύθμιση στον τρόπο με τον οποίο το κράτος παρεμβαίνει μετά από φυσικές καταστροφές».

«Με την πλήρη αξιοποίηση της πλατφόρμας ”e-Άδειες”, την ανάπτυξη νέας, ενιαίας ηλεκτρονικής πλατφόρμας για την υποβολή, τον έλεγχο και την καταβολή των ενισχύσεων, και τη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων διαφάνειας και διαλειτουργικότητας, προχωρούμε σε έναν βαθύ και ουσιαστικό εκσυγχρονισμό της στεγαστικής πολιτικής απέναντι στις φυσικές καταστροφές. Μετατρέπουμε ένα γραφειοκρατικό σύστημα σε ένα γρήγορο, διαφανές και πλήρως ψηφιακό πλαίσιο στήριξης των πολιτών. Απλοποιούμε την απόδειξη κυριότητας και αίρουμε αδιέξοδα που καθυστερούσαν την αποκατάσταση, όπως η απαίτηση συναίνεσης του 100% των συνιδιοκτητών. Θεσπίζουμε εφάπαξ ενίσχυση ανά τετραγωνικό μέτρο για επισκευάσιμα κτίρια, ώστε οι πολίτες να γνωρίζουν άμεσα το ύψος της στήριξης και να μπορούν να προχωρούν χωρίς καθυστερήσεις. Κατοχυρώνουμε ρητά την επιδότηση ενοικίου για προσωρινή στέγαση και θεμελιώνουμε ένα ορθολογικό πλαίσιο διαχείρισης οικίσκων», τονίζει ο κ. Κατσαφάδος.

Όπως επισημαίνει για πρώτη φορά, «η κρατική στήριξη αποκτά σαφή δομή και κοινωνική στόχευση».

«Δεν αντιμετωπίζουμε πλέον τη στεγαστική αποκατάσταση ως μια ενιαία, δυσκίνητη διαδικασία. Διαχωρίζουμε τις ανάγκες, κατηγοριοποιούμε τις παρεμβάσεις και ενεργοποιούμε στοχευμένα εργαλεία. Η στήριξη δεν περιορίζεται στον τυπικό ιδιοκτήτη. Στρέφεται σε αυτόν που πραγματικά κατοικεί και πλήττεται. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση ευθύνης απέναντι στους πολίτες και προσαρμογής στις απαιτήσεις της εποχής», καταλήγει ο κ. Κατσαφάδος.