Για πρώτη φορά από την έναρξη της σύγκρουσης, Ουκρανοί και Ρώσοι διαπραγματευτές κάθισαν στο ίδιο τραπέζι δημοσίως, στο πλαίσιο πρωτοβουλίας που στηρίζεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και αποσκοπεί στον τερματισμό ενός πολέμου που πλησιάζει πλέον το τέταρτο έτος του. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, περιέγραψε τις συνομιλίες με σαφή και σκληρό τρόπο, επισημαίνοντας ότι οι εδαφικές διαφορές θα βρεθούν στο επίκεντρο, αλλά τονίζοντας πως «το πιο σημαντικό είναι η Ρωσία να είναι έτοιμη να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο, τον οποίο η ίδια ξεκίνησε».

Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων ανακοίνωσε ότι οι επαφές ξεκίνησαν την Παρασκευή και θα διαρκέσουν δύο ημέρες, σηματοδοτώντας μια δομημένη προσπάθεια μετάβασης από τις διερευνητικές επαφές σε συγκεκριμένες πολιτικές ανταλλαγές.

Πυκνή διπλωματική αλληλουχία

Ο χρονισμός των συνομιλιών αποτυπώνει μια έντονη διπλωματική κινητικότητα. Η συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι πραγματοποιήθηκε μία ημέρα μετά την επαφή του Ζελένσκι με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός και λίγες ώρες μετά τις σχεδόν τετράωρες συνομιλίες του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα. Παρά το ασφυκτικό πρόγραμμα, Ρώσοι αξιωματούχοι ξεκαθάρισαν ότι η πρόοδος δεν εξαρτάται από τη διαδικασία, αλλά από τη γεωγραφία.

«Μια πολύ σημαντική προϋπόθεση»

Η στάση της Μόσχας διατυπώθηκε χωρίς περιστροφές. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η απαίτηση της Ρωσίας να παραχωρήσει η Ουκρανία ολόκληρο το Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένου περίπου του 20% της περιφέρειας Ντονέτσκ που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο, αποτελεί «μια πολύ σημαντική προϋπόθεση». Στο ίδιο μήκος κύματος, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ υπογράμμισε ότι «δεν μπορεί να υπάρξει μακροπρόθεσμη διευθέτηση χωρίς την επίλυση του εδαφικού ζητήματος».

Η ρωσική αντιπροσωπεία στο Άμπου Ντάμπι, με επικεφαλής τον ναύαρχο Ιγκόρ Κοστιούκοφ, αποτελούνταν κυρίως από στρατιωτικούς αξιωματούχους, στοιχείο που ανέδειξε την προτεραιότητα της ασφάλειας στη ρωσική προσέγγιση.

Αμετακίνητες θέσεις και σενάρια επιτήρησης

Η Ρωσία επιμένει στην αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς, θέση που το Κίεβο απορρίπτει κατηγορηματικά. Σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο TASS, στις συνομιλίες τέθηκαν επίσης ζητήματα όπως ζώνες ασφαλείας και μηχανισμοί επιτήρησης, ένδειξη ότι η Μόσχα εξετάζει τρόπους εφαρμογής συμφωνιών χωρίς να εγκαταλείπει τις αξιώσεις κυριαρχίας.

Δίαυλοι αποκλιμάκωσης και ενεργειακή πίεση

Παράλληλα με τα εδαφικά ζητήματα, οι ΗΠΑ και η Ουκρανία εξετάζουν μια περιορισμένη ενεργειακή εκεχειρία ως μέτρο οικοδόμησης εμπιστοσύνης, σύμφωνα με τους Financial Times. Η πρόταση προβλέπει ότι η Ρωσία θα σταματήσει τα πλήγματα σε ουκρανικές ενεργειακές και υδροδοτικές υποδομές, με αντάλλαγμα η Ουκρανία να διακόψει τις επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου και στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων. Η συζήτηση αυτή αντανακλά τις πιέσεις του χειμώνα, με την Ουκρανία να αντιμετωπίζει εκτεταμένες διακοπές ρεύματος και τα ουκρανικά drones να πλήττουν ολοένα και περισσότερο ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, από τη Μαύρη Θάλασσα έως τη Μεσόγειο.

Ωστόσο, και οι δύο πλευρές αναγνωρίζουν τους κινδύνους. Το Κρεμλίνο θεωρεί τα ενεργειακά πλήγματα βασικό μοχλό πίεσης, ενώ το Κίεβο βλέπει την εκστρατεία των drones ως ασύμμετρο εργαλείο που πλήττει τη χρηματοδότηση του ρωσικού πολέμου. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν συνόψισε το αδιέξοδο, σημειώνοντας ότι «όσο το εδαφικό ζήτημα του Ντονμπάς παραμένει άλυτο, το αδιέξοδο δύσκολα θα ξεπεραστεί», προσθέτοντας ότι ιδέες όπως η αποστρατιωτικοποίηση ή οι κοινές οικονομικές ζώνες εξαρτώνται από το ζήτημα της κυριαρχίας.

Αμερικανική πίεση και περιορισμένο πεδίο συμφωνίας

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Στιβ Γουίτκοφ εμφανίστηκε συγκρατημένα αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι «το ζήτημα έχει περιοριστεί σε έναν βασικό άξονα» και ότι το αδιέξοδο μπορεί να αρθεί εφόσον υπάρχει πραγματική βούληση και από τις δύο πλευρές.

Η αμερικανική αντιπροσωπεία στο Άμπου Ντάμπι περιλάμβανε, εκτός από τον Γουίτκοφ, τον σύμβουλο του Τραμπ Τζάρεντ Κούσνερ, τον υπουργό Στρατού Νταν Ντρίσκολ και τον ανώτατο στρατιωτικό αξιωματούχο του ΝΑΤΟ, πτέραρχο Άλεξους Γκρίνκεβιτς. Από ουκρανικής πλευράς συμμετείχαν κορυφαία στελέχη ασφαλείας, όπως ο Ρουστέμ Ούμεροφ και ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών Κίριλο Μπουντάνοφ.

Οικονομικοί υπολογισμοί και σκληρή πραγματικότητα

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, μιλώντας στις 21 Ιανουαρίου, προσέγγισε τις συνομιλίες με συναλλακτική λογική, αναφέροντας ότι οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει «350 δισεκατομμύρια δολάρια» για την Ουκρανία και εκτιμώντας ότι μια συμφωνία για σπάνιες γαίες θα μπορούσε «να ανακτήσει μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων». Η δήλωση αυτή ανέδειξε το πώς οικονομικοί και εδαφικοί υπολογισμοί συνδέονται πλέον στενά στην αμερικανική προσέγγιση.

Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει αμείλικτη. Λίγο πριν από τις συνομιλίες, ρωσικά πλήγματα σκότωσαν επτά αμάχους στην ανατολική Ουκρανία, ανάμεσά τους και ένα πεντάχρονο παιδί, υπογραμμίζοντας το χάσμα ανάμεσα στη διπλωματική κινητικότητα και τη συνεχιζόμενη βία.