Στην Ελλάδα, απορροφούν το 62,7% των συνολικών αποζημιώσεων που καταβάλλονται για φυσικές καταστροφές, επιβεβαιώνοντας ότι η κλιματική κρίση έχει ήδη μετατραπεί σε έναν από τους βασικούς κινδύνους για περιουσίες, επιχειρήσεις και δημόσια οικονομικά.
Η εικόνα που συνοδεύει αυτό το ποσοστό είναι πλέον γνώριμη. Σε κάθε ισχυρό κύμα κακοκαιρίας, βασικοί οδικοί άξονες μετατρέπονται σε ρέματα, κατοικημένες περιοχές πλημμυρίζουν μέσα σε λίγες ώρες και δεκάδες επιχειρήσεις αναστέλλουν τη λειτουργία τους, με τη ζημιά να μην περιορίζεται μόνο στις υλικές απώλειες αλλά να επεκτείνεται στην οικονομική δραστηριότητα και την καθημερινότητα ολόκληρων περιοχών.
Τα στοιχεία της Ένωσης Ασφαλιστικών Εταιριών Ελλάδος αποτυπώνουν το μέγεθος αυτής της μεταβολής. Την περίοδο 1993–2025 καταγράφηκαν 59 μεγάλα καταστροφικά περιστατικά, τα οποία οδήγησαν σε 56.493 δηλωθείσες ζημιές και συνολικές αποζημιώσεις που ανέρχονται σε 1,03 δισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές και 1,28 δισ. ευρώ σε σταθερές τιμές.
Το ενδιαφέρον στοιχείο δεν είναι μόνο το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων, αλλά η κατανομή τους. Οι πλημμύρες ή, ακριβέστερα, τα φαινόμενα έντονων βροχοπτώσεων συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο μέρος του κόστους, με αποζημιώσεις που ξεπερνούν τα 643 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, αποτελούν το 55,9% των καταγεγραμμένων περιστατικών και το 56,3% των δηλωθεισών ζημιών, γεγονός που καταδεικνύει ότι πρόκειται για το πιο συχνό και πιο δαπανηρό φαινόμενο ταυτόχρονα.
Η εικόνα αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν συνδυαστεί με τη μεταβολή στη συχνότητα των φαινομένων. Τα τελευταία χρόνια, στην Ελλάδα καταγράφονται 3 έως 5 σοβαρά καταστροφικά περιστατικά ετησίως, με σαφή αύξηση των γεγονότων που σχετίζονται με το κλίμα, όπως οι πλημμύρες και οι δασικές πυρκαγιές. Συνολικά, οι δύο αυτές κατηγορίες ευθύνονται για πάνω από το 78% των αποζημιώσεων, στοιχείο που αναδεικνύει τη μετατόπιση του κινδύνου από «παραδοσιακές» φυσικές καταστροφές, όπως οι σεισμοί, σε φαινόμενα που συνδέονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή.
Η χρονιά-ορόσημο σε αυτή τη διαδρομή ήταν το 2023. Μέσα σε ένα μόνο έτος, οι αποζημιώσεις ανήλθαν στα 439 εκατ. ευρώ, επίπεδο που δεν έχει καταγραφεί ξανά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες. Από αυτό το ποσό, τα 390 εκατ. ευρώ αφορούσαν πλημμύρες, κυρίως από τα ακραία φαινόμενα που έπληξαν τη Θεσσαλία, ενώ επιπλέον 49 εκατ. ευρώ καταβλήθηκαν για ζημιές από δασικές πυρκαγιές.
Πέρα από το συνολικό κόστος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ένταση των ζημιών ανά κατηγορία. Η μέση ζημία από φυσικές καταστροφές διαμορφώνεται στα 18.165 ευρώ, ωστόσο η κατανομή είναι εξαιρετικά άνιση. οι δασικές πυρκαγιές με 15,5% επί του συνολικού κόστους αποζημιώσεων, εμφανίζουν τη μεγαλύτερη μέση ζημιά, που υπερβαίνει τα 44.500 ευρώ, καθώς προκαλούν ολικές ή σχεδόν ολικές καταστροφές. Αντίστοιχα, οι πλημμύρες εμφανίζουν χαμηλότερη μέση ζημία ανά περιστατικό, ωστόσο η υψηλή συχνότητα εκδήλωσής τους και η ευρεία γεωγραφική τους διασπορά τις καθιστούν μακράν τη μεγαλύτερη πηγή συνολικού κόστους.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η διάκριση μεταξύ κατοικιών και επιχειρήσεων. Για την περίοδο 2014–2025, η μέση ζημία στις επιχειρήσεις είναι περίπου 6,5 φορές υψηλότερη από εκείνη στις κατοικίες, ενώ ειδικά στις πλημμύρες η διαφορά μπορεί να φτάσει έως και 11 φορές. Αυτό σημαίνει ότι κάθε καταστροφικό γεγονός δεν επηρεάζει μόνο τα νοικοκυριά, αλλά πλήττει άμεσα την παραγωγική βάση της οικονομίας, οδηγώντας σε διακοπή λειτουργίας επιχειρήσεων, απώλεια εισοδήματος και ευρύτερες οικονομικές επιπτώσεις.
Μόνο 2 στα 10 σπίτια είναι ασφαλισμένα
Κι όμως, παρά τη σαφή αύξηση του κινδύνου και το υψηλό οικονομικό αποτύπωμα, η ασφαλιστική κάλυψη των κατοικιών στην Ελλάδα παραμένει χαμηλή. Εκτιμάται ότι μόλις 2 στα 10 σπίτια είναι ασφαλισμένα, γεγονός που δημιουργεί ένα σημαντικό κενό προστασίας. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ένα μεγάλο μέρος των ζημιών δεν καλύπτεται από ιδιωτική ασφάλιση, αλλά επιβαρύνει είτε τα ίδια τα νοικοκυριά είτε τον κρατικό προϋπολογισμό μέσω αποζημιώσεων και ενισχύσεων.
Το μέγεθος του κενού γίνεται πιο σαφές αν συνδυαστεί με τα στοιχεία των ζημιών: μόνο την τελευταία πενταετία καταγράφονται κατά μέσο όρο 1.659 ζημιές ετησίως σε κατοικίες, με κόστος περίπου 15,4 εκατ. ευρώ τον χρόνο, ποσό που σε μεγάλο βαθμό δεν καλύπτεται ασφαλιστικά. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις που είναι συχνότερα ασφαλισμένες– καταγράφουν ετήσιες ζημιές ύψους 95,6 εκατ. ευρώ, γεγονός που δείχνει πόσο μεγαλύτερη είναι η «έκθεση» των μη ασφαλισμένων κατοικιών.
Με άλλα λόγια, ενώ ο συνολικός λογαριασμός των καταστροφών ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ σε τρεις δεκαετίες, ένα σημαντικό μέρος του δεν περνά ποτέ από το σύστημα ασφάλισης, αλλά απορροφάται άτυπα από την κοινωνία και τα δημόσια ταμεία.
