Η Ελλάδα κατεβάζει τα ρολά στη γνώση, με τον διαγωνισμό PISA 2025 του ΟΟΣΑ να λειτουργεί ως καθρέφτης μιας τραγωδίας χωρίς τελος. Τα στοιχεία δεν αφήνουν περιθώρια για αυταπάτες ούτε για κρυφτούλι πίσω από το δάχτυλο. Το σύστημα νοσεί βαθιά και το τίμημα το πληρώνουν οι ίδιοι οι νέοι, οι οποίοι ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση ανίκανοι να σταθούν στα πόδια τους σε έναν απαιτητικό κόσμο.

Τα Τουρκικά ΜΜΕ σε υστερία μετά τις δηλώσεις Μητσοτάκη για τα 12 μίλια (βίντεο)

Το πιο συνταρακτικό και ωμό συμπέρασμα είναι αυτό που ο λαός περιγράφει χωρίς περιστροφές: τα παιδιά μας βρίσκονται αντιμέτωπα με έναν τοίχο άγνοιας. Σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα, σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες μαθητές αδυνατεί να αγγίξει έστω το βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού. Το 49,5% στα Μαθηματικά, το 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και το 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες βρίσκονται κάτω από το όριο ασφαλείας.

Δεν μιλάμε για αριστεία, αλλά για τα απολύτως στοιχειώδη εφόδια που χρειάζεται κάποιος για να επιβιώσει στην καθημερινότητα. Ένας στους τρεις δεκαπεντάχρονους αποτυγχάνει παταγωδώς και στα τρία πεδία ταυτόχρονα, τη στιγμή που στην κορυφή της πυραμίδας στέκεται μόλις ένα ισχνό 3,3%, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος τριπλασιάζεται.

Ελεύθερη πτώση χωρίς φρένα

Η τελευταία δεκαετία αποτελεί μια αδιάκοπη πορεία προς τον γκρεμό. Σε σύγκριση με τις μετρήσεις του 2022, η χώρα καταγράφει νέες απώλειες σε όλα τα μέτωπα: 16 ολόκληρες μονάδες χάθηκαν στην Ανάγνωση —τον αδιαμφισβήτητο πυλώνα κάθε μάθησης—, ενώ ακολούθησαν οι Φυσικές Επιστήμες με -7 και τα Μαθηματικά με -6 μονάδες. Σε βάθος δεκαετίας (2015-2025), η Ελλάδα κατακρημνίζεται με ρυθμούς τριπλάσιους από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το χάσμα μεγαλώνει, η ψαλίδα ανοίγει και η χώρα μας καθηλώνεται στον πάτο της Ευρώπης.

Ιδιαίτερα δραματική είναι η κατάσταση στο πεδίο της ανάγνωσης ανάμεσα στα φύλα. Τα κορίτσια συγκεντρώνουν 446 μονάδες, αφήνοντας τα αγόρια σε μια χαώδη απόσταση στις 400 μονάδες. Η απόκλιση των 46 μονάδων τοποθετεί την Ελλάδα στις επτά χειρότερες χώρες παγκοσμίως, φανερώνοντας μια ανησυχητική ανισορροπία στη μαθησιακή ανταπόκριση των δύο φύλων.

Σχολεία-ράκος και πειθαρχικό χάος

Οι επιδόσεις αυτές δεν γεννιούνται σε απομόνωση, αλλά μέσα σε ένα εκρηκτικό και διαλυμένο σχολικό κλίμα. Η Ελλάδα φιγουράρει στις τελευταίες θέσεις διεθνώς στον δείκτη πειθαρχίας, ξεπερνώντας οριακά μόνο την Αργεντινή. Οι αίθουσες θυμίζουν πεδία μάχης γεμάτα φασαρία, αταξία και χαμένο χρόνο. Μόλις το 35,4% των μαθητών πιστεύει ότι το σχολείο τούς προετοιμάζει πραγματικά για τη ζωή, ενώ σχεδόν οι μισοί κάνουν αδικαιολόγητες απουσίες.

Σε αυτό το τοπίο διάλυσης προστίθεται και το παράδοξο της ψηφιακής εποχής. Παρά το γεγονός ότι το 98,3% των σχολείων εφαρμόζει αυστηρή απαγόρευση κινητών, το 38,7% των μαθητών εξακολουθεί να αποσπάται από τις οθόνες. Το κράτος επέβαλε την απαγόρευση στα χαρτιά, αλλά άφησε τα σχολεία χωρίς καμία πραγματική ψηφιακή υποδομή, με τον σχετικό δείκτη να κατακρημνίζεται στο -0,59. Παράλληλα, ακόμα και η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει στρεβλά: οι μαθητές χρησιμοποιούν τα AI chatbots για εύκολες λύσεις και περιλήψεις, κάτι που σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ λειτουργεί καταστροφικά για τις επιδόσεις τους, αντί να ενισχύει τη σκέψη τους.

Η εικόνα αυτή δεν αφήνει περιθώρια για ευκολίες. Όταν τα θεμέλια της παιδείας τρίζουν επικίνδυνα και τα παιδιά ολοκληρώνουν τις σπουδές τους στερούμενα τα βασικά γνωστικά εργαλεία, το μέλλον προδιαγράφεται ζοφερό.