Ο NGTS-39 b δεν μοιάζει με τους περισσότερους γιγάντιους εξωπλανήτες που εντοπίζονται πολύ κοντά στα άστρα τους. Για να ολοκληρώσει μία περιφορά χρειάζεται 58,2 γήινες ημέρες, έχει μάζα σχεδόν μιάμιση φορά μεγαλύτερη από εκείνη του Δία και κινείται σε τροχιά που απέχει αρκετά από έναν τέλειο κύκλο.

Στην επιστημονική ομάδα που επιβεβαίωσε και χαρακτήρισε τον πλανήτη υπάρχει και έντονο ελληνικό στοιχείο. Πρώτος συγγραφέας της μελέτης, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, είναι ο Ιωάννης Απέργης από το Πανεπιστήμιο του Warwick.

Ο πλανήτης έχει την ονομασία NGTS-39 b. Η ακτίνα του είναι περίπου 1,09 φορές εκείνη του Δία και η μάζα του 1,47 φορές μεγαλύτερη, ενώ η θερμοκρασία ισορροπίας του υπολογίζεται στους 519 Kelvin, περίπου 246 βαθμούς Κελσίου.

Γιατί δεν είναι ένας συνηθισμένος «καυτός Δίας»

Οι λεγόμενοι «καυτοί Δίες» είναι μεγάλοι αέριοι πλανήτες που κινούνται εξαιρετικά κοντά στο μητρικό τους άστρο και συχνά ολοκληρώνουν μία τροχιά μέσα σε λίγες μόνο ημέρες.

Ο NGTS-39 b βρίσκεται σε διαφορετική κατηγορία. Οι 58,2 ημέρες της τροχιακής περιόδου και η χαμηλότερη θερμοκρασία του τον κατατάσσουν στους «θερμούς Δίες», μία πολύ μικρότερη και δυσκολότερα ανιχνεύσιμη ομάδα γιγάντιων πλανητών.

Ακριβώς αυτή η ιδιαιτερότητα τον κάνει ενδιαφέροντα για τους αστρονόμους. Οι επιστήμονες γνωρίζουν αρκετά λιγότερους διερχόμενους γιγάντιους πλανήτες με περίοδο άνω των 50 ημερών, επομένως κάθε νέο τέτοιο σύστημα προσθέτει δεδομένα για τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται και μετακινούνται οι μεγάλοι πλανήτες μέσα στα πλανητικά συστήματα.

Η τροχιά του NGTS-39 b παρουσιάζει επίσης σημαντική εκκεντρότητα, με τιμή περίπου 0,386. Με απλούστερα λόγια, η απόστασή του από το άστρο μεταβάλλεται αισθητά καθώς περιφέρεται γύρω του. Το χαρακτηριστικό αυτό είναι ιδιαίτερα χρήσιμο για τη μελέτη της δυναμικής ιστορίας του συστήματος.

Το πρώτο ίχνος ήρθε από το TESS

Η ανακάλυψη δεν έγινε με μία και μοναδική παρατήρηση.

Το πρώτο ίχνος εμφανίστηκε στα δεδομένα του διαστημικού τηλεσκοπίου TESS, όταν καταγράφηκε μία διέλευση του πλανήτη μπροστά από το άστρο του. Επειδή όμως η τροχιά του είναι μεγάλη, μία μόνο διέλευση δεν αρκούσε για να προσδιοριστεί με ασφάλεια η περίοδός του.

Ακολούθησαν παρατηρήσεις από το επίγειο δίκτυο NGTS και, περίπου τρία χρόνια μετά την πρώτη καταγραφή, εντοπίστηκε νέο πέρασμα. Πρόσθετα δεδομένα του TESS και μετρήσεις με τους φασματογράφους HARPS και CORALIE επέτρεψαν στην ομάδα να επιβεβαιώσει ότι επρόκειτο πράγματι για πλανήτη και να υπολογίσει τη μάζα και την τροχιά του.

Στην εργασία συμμετέχουν δεκάδες ερευνητές και παρατηρητήρια από διαφορετικές χώρες, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο γίνονται σήμερα οι ανακαλύψεις εξωπλανητών.

Υπάρχει και δεύτερο σώμα;

Οι μετρήσεις έκρυβαν ακόμη μία πληροφορία.

Στα δεδομένα ακτινικής ταχύτητας οι επιστήμονες εντόπισαν μία σταθερή, μακροχρόνια μεταβολή. Η επιστημονική εργασία αναφέρει ότι η τάση αυτή υποδεικνύει την παρουσία ενός εξωτερικού συνοδού σώματος στο σύστημα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι έχει ανακαλυφθεί ήδη δεύτερος πλανήτης. Για να προσδιοριστεί η φύση του σώματος —και αν πράγματι πρόκειται για πλανήτη— θα χρειαστούν επιπλέον παρατηρήσεις.

Ο NGTS-39 b παραμένει έτσι ενδιαφέρων για δύο διαφορετικούς λόγους: ανήκει σε μία σχετικά σπάνια κατηγορία πλανητών και ταυτόχρονα ίσως αποτελεί μόνο ένα μέρος ενός πιο σύνθετου πλανητικού συστήματος που δεν έχει ακόμη χαρτογραφηθεί πλήρως.