Η κλιματική κρίση και η σταθερή άνοδος της θερμοκρασίας των υδάτων μετατρέπουν το Ιόνιο Πέλαγος και τη Νότια Αδριατική σε «πύλες εισόδου» για άκρως επικίνδυνα τροπικά είδη. Ιταλοί επιστήμονες εκπέμπουν σήμα κινδύνου, ξεκαθαρίζοντας ότι οι πληθυσμοί αυτοί εγκαταστάθηκαν μόνιμα στα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα.
Μέσα από την εκστρατεία «Προσοχή στους Τέσσερις», οι αρχές προειδοποιούν το κοινό για τα ψάρια που πέρασαν από τη Διώρυγα του Σουέζ, ανάμεσα στα οποία βρίσκεται ένας «σιωπηλός δολοφόνος» με θανάσιμη τοξικότητα, αλλά και ένας απρόσμενος γαστρονομικός μεζές που κερδίζει έδαφος στις ελληνικές κουζίνες.
Πίσω από την επιστημονική παρακολούθηση βρίσκεται μια γιγαντιαία κινητοποίηση που στηρίζεται στην «επιστήμη των πολιτών» (citizen science), με δύτες, ψαράδες και λουόμενους να στέλνουν οπτικό υλικό για τη χαρτογράφηση των εισβολέων.
Ο ασημόχρωμος λαγοκέφαλος: Ο θανατηφόρος «μασκαράς» των βυθών
Αν αναρωτιέστε ποιο από τα τέσσερα είδη φέρει το θανατηφόρο δηλητήριο, η απάντηση είναι ο Ασημόχρωμος Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus).
Η φονική νευροτοξίνη
Το συγκεκριμένο ψάρι, το οποίο ξεχωρίζει από τις μαύρες βούλες στη ράχη του, κρύβει στα σπλάχνα και στους ιστούς του την τετροδοτοξίνη, μια πανίσχυρη νευροτοξίνη για την οποία δεν υπάρχει αντίδοτο και μπορεί να προκαλέσει παράλυση και θάνατο σε όποιον το καταναλώσει. Επιπλέον, διαθέτει τρομακτικά κοφτερά δόντια που μπορούν να κομματιάσουν αγκίστρια, πετονιές, ακόμα και να προκαλέσουν βαρύτατους ακρωτηριασμούς σε ανθρώπινα δάχτυλα.
Το Λεοντόψαρο: Από απειλή του βυθού... Gourmet έδεσμα στα εστιατόρια!
Στον αντίποδα, το ψάρι που σερβίρεται ήδη σε εστιατόρια της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας είναι το εντυπωσιακό Λεοντόψαρο (Pterois miles).
Αν και φέρει άκρως οδυνηρά, δηλητηριώδη αγκάθια στη ράχη του (με τοξικότητα παρόμοια με της σκορπίνας), το κρέας του είναι πεντανόστιμο και απολύτως ασφαλές αν καθαριστεί σωστά. Η γεύση του συγκρίνεται με εκείνη του κόκκινου σκορπιού. Οι επιστήμονες, μάλιστα, ενθαρρύνουν τη στοχευμένη αλιεία και την ένταξή του στο καθημερινό μας μενού ως τον πιο αποτελεσματικό τρόπο για να μειωθεί ο πληθυσμός του και να προστατευτούν τα ντόπια ψάρια. Για τους λουόμενους δεν αποτελεί άμεση απειλή, καθώς κρύβεται βαθιά σε βράχια και σχισμές.
Οι άλλοι δύο «αγκαθωτοί» εισβολείς της λίστας
Η καμπάνια ενημέρωσης του Ιταλικού Ινστιτούτου Περιβάλλοντος (ISPRA) και του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας (CNR) συμπληρώνεται από δύο ακόμη είδη που αλλοιώνουν την ισορροπία των θαλασσών μας:
Σκούρος Γερμανός / Λαγόψαρος (Siganus luridus): Ένα φυτοφάγο και εξαιρετικά επιθετικό είδος. Το τσίμπημα από τα πτερύγιά του προκαλεί οξύτατο πόνο, ο οποίος μάλιστα παραμένει ενεργός ακόμα κι αν το ψάρι έχει θανατωθεί.
Ριγωτός Γερμανός / Λαγόψαρος (Siganus rivulatus): Συγγενής του σκούρου γερμανού, με την ίδια επεκτατική τάση να εκτοπίζει τα ντόπια είδη και εξίσου αιχμηρά, τοξικά αγκάθια.
Τι μας επιφυλάσσει το μέλλον;
Οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι αυτά τα τέσσερα ψάρια είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Όπως τονίζει ο θαλάσσιος βιολόγος Φραντσέσκο Τιραλόνγκο, ο ουσιαστικός κίνδυνος βρίσκεται στα νέα είδη που ακολουθούν.
Ήδη έχουν εντοπιστεί δύο νέα είδη τροπικού μπαρμπουνιού (Upeneus pori και Parupeneus forsskali). Μπορεί τα ψάρια αυτά να έχουν κάποια εμπορική αξία για τους ψαράδες, όμως η ραγδαία εξάπλωσή τους απειλεί να ανατρέψει πλήρως τη διαχείριση των θαλάσσιων πόρων και να αλλάξει ριζικά τον χάρτη των ελληνικών και μεσογειακών βυθών.
